Tag Archive for: OCD

Μήπως είμαι τέρας; Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή σχετιζόμενη με Παιδοφιλικό περιεχόμενο (Π-ΙΨΔ)

Προειδοποίηση: Το άρθρο περιλαμβάνει πληροφορίες οι οποίες δυνητικά μπορεί να ενεργοποιήσουν ή να επιδεινώσουν ιδεοληψίες με παιδοφιλικό περιεχόμενο

Επιστημονική επιμέλεια: Γκόλφω Λιαμάκη                                         

Φανταστείτε ότι περνάτε μπροστά από το προαύλιο ενός δημοτικού σχολείου. Ρίχνετε μια ματιά στα παιδιά και, εντελώς ξαφνικά, περνά από το μυαλό σας μια σκέψη: «Κοίταξα εκείνα τα παιδιά με περίεργο τρόπο»; Αμέσως το μυαλό σας αρχίζει να αμφιβάλλει και να αναλύει αν η ματιά σας ήταν περίεργη και εσείς κατακλύζεστε από τρόμο: «Γιατί κοίταζα τα παιδιά»; «Οι άλλοι άνθρωποι το κάνουν αυτό»; «Με διέγειρε κάποιο παιδί»; «Τι πάει λάθος με μένα»; «Έκανα κάτι που δεν έπρεπε»; «Είμαι παιδόφιλος ή θα γίνω παιδόφιλος»; «Γιατί κάνω αυτές τις σκέψεις»;

Φανταστείτε  ότι περνάτε και πάλι μπροστά από το προαύλιο.  Αυτή τη φορά είναι πιθανό να είστε σε μεγάλη επιφυλακή και να έχετε πλήρη επίγνωση των σκέψεών σας. Συνειδητοποιείτε ότι αποφεύγετε την οπτική επαφή με τους άλλους ανθρώπους. Ελέγχετε τα χέρια σας για να βεβαιωθείτε ότι δεν θα αγγίξουν κατά λάθος ένα παιδί με ακατάλληλο τρόπο και είστε σε επαγρύπνηση και σε πανικό σε περίπτωση που σας έρθουν περίεργες σκέψεις για τα παιδιά. Μπορεί ακόμα και να σκανάρετε τη γεννητική σας περιοχή για τυχόν σημάδια σεξουαλικής διέγερσης. Ανησυχείτε ότι οι άλλοι σάς κοιτάνε, και μπορεί ακόμα και να αρχίσετε να αναρωτιέστε τι έχετε κάνει. Νιώθετε ότι η μόνη σας διέξοδος είναι να φύγετε μακριά για να προστατεύσετε αυτά τα παιδιά. Μπορεί να αισθάνεστε ότι είστε τέρας και κακός άνθρωπος, εφόσον σας έρχονται τέτοιες σκέψεις στο μυαλό. Αυτό που ενδεχομένως δεν συνειδητοποιείτε είναι ότι μπορεί να πάσχετε από έναν πολύ συχνό τύπο της Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής (ΙΨΔ), τον τύπο που σχετίζεται με Παιδοφιλικό περιεχόμενο (Π-ΙΨΔ).

Το να βιώνετε τέτοιες ιδεοληπτικές σκέψεις-ταμπού, όπως ονομάζονται γιατί αφορούν κοινωνικά μη αποδεκτά θέματα, είναι μία από τις πιο συχνές, αλλά λιγότερο γνωστές, μορφές της ΙΨΔ. Σε αυτή τη μορφή της διαταραχής, στους πάσχοντες επικρατεί ο ιδεοληπτικός φόβος μήπως είναι παιδόφιλοι ενώ συνήθως έχουν ελάχιστους ή καθόλου φανερούς καταναγκασμούς. Αντίθετα, οι  καταναγκασμοί τους είναι συνήθως νοεροί, με την έννοια ότι συμβαίνουν αποκλειστικά στο μυαλό τους και δεν είναι ορατοί σε τρίτους. Κάποιες φορές, ο τύπος αυτός αναφέρεται και ως «Καθαρά Ιδεοληπτική ΙΨΔ» («Purely Obsessional OCD» ή «Pure–O»), επειδή στο παρελθόν θεωρούσαμε λανθασμένα ότι οτιδήποτε είναι νοερό είναι ιδεοληψία ενώ οτιδήποτε μπορεί να γίνει ορατό σε τρίτους είναι καταναγκασμός. Πλέον αναγνωρίζουμε ότι αυτό που διαχωρίζει μια ιδεοληψία από έναν καταναγκασμό είναι ότι οι ιδεοληψίες προκαλούν άγχος και είναι ακούσιες, ενώ οι καταναγκασμοί είναι εκούσιοι και σκόπιμοι και στοχεύουν στην προσπάθεια του ατόμου να μειώσει το άγχος που του προκαλούν οι ιδεοληψίες. Επομένως, ακόμα και σε αυτόν τον τύπο της διαταραχής, υπάρχουν καταναγκασμοί, είναι όμως στην πλειοψηφία τους νοεροί. Ενδεικτικά αναφέρονται οι εξής νοεροί καταναγκασμοί: νοερός έλεγχος των σκέψεων και των αισθήσεων και των συναισθημάτων, νοερή αντικατάσταση των ιδεοληπτικών σκέψεων ή εικόνων με κοινωνικά αποδεκτές σκέψεις ή εικόνες,  καταναγκαστική προσευχή ή αποφυγή των ιδεοληπτικών σκέψεων.  

Στη γενική κατηγόρια της «Καθαρά Ιδεοληπτικής ΙΨΔ»,  η οποία περιλαμβάνει την μορφή με Παιδοφιλικό Περιεχόμενο  (Π-ΙΨΔ), συγκαταλέγονται και άλλες μορφές της διαταραχής, όπως αυτή που εστιάζει στον σεξουαλικό προσανατολισμό, την αιμομιξία, ή την κτηνοβασία. Έτσι ένα άτομο με Π-ΙΨΔ μπορεί να βιώνει εκτός από ιδεοληψίες με παιδοφιλικό περιεχόμενο, ιδεοληψίες οποιουδήποτε κοινωνικά μη-αποδεκτού περιεχομένου, όπως για παράδειγμα: «Αν ελκύομαι από ένα παιδί του ίδιου φύλου, τότε μήπως αυτό σημαίνει ότι είμαι ομοφυλόφιλος και ότι δεν θα πρέπει να κάνω οικογένεια;».

Η Αμερικάνικη Ψυχιατρική Εταιρεία ορίζει την Παιδοφιλία ως «επαναλαμβανόμενες και έντονες σεξουαλικά διεγερτικές φαντασιώσεις, σεξουαλικές παρορμήσεις ή συμπεριφορές που αφορούν σεξουαλική δραστηριότητα με παιδί ή παιδιά πριν από την εφηβεία» (APA, 2013). Η Παιδοφιλία δεν έχει καμία απολύτως σχέση με την Π-ΙΨΔ. Ωστόσο παρόλο που η διάκριση ανάμεσα στην Παιδοφιλία και την Π-ΙΨΔ είναι σαφής, τα άτομα που πάσχουν από Π-ΙΨΔ νιώθουν πεπεισμένα ότι  ανήκουν στην κατηγορία των αληθινών παιδόφιλων, και όχι στην κατηγορία των ατόμων που πάσχουν από Π-ΙΨΔ, και ότι ο θεραπευτής τους είτε δεν κατανοεί  πραγματικά τι συμβαίνει ή κάνει λάθος. Η πραγματικότητα ωστόσο είναι πολύ διαφορετική: Ένα άτομο που πάσχει από Π-ΙΨΔ δεν είναι περισσότερο πιθανό να είναι παιδόφιλος από ένα άτομο που δεν πάσχει από Π-ΙΨΔ. Η Π-ΙΨΔ είναι μία ψυχική διαταραχή που σχετίζεται με το άγχος και  την αβεβαιότητα και όχι μία διαταραχή η οποία σχετίζεται με τις σεξουαλικές παρορμήσεις και τη σεξουαλική συμπεριφορά.

Από όλες τις μορφές που μπορεί να πάρει η ΙΨΔ , η Π-ΙΨΔ προκαλεί ίσως την περισσότερη ντροπή, ενοχή και αποστροφή προς τον εαυτό. Τα άτομα με Π-ΙΨΔ βλέπουν τον εαυτό τους ως αποκρουστικό και απαίσιο άτομο και διστάζουν να περιγράψουν ακόμη και στον ειδικό ψυχικής υγείας αυτά που βιώνουν. Πριν αρχίσουν να μιλάνε για τις ιδεοληψίες τους, συνήθως κάνουν ερωτήσεις σχετικά με το απόρρητο ή αναφέρουν προηγούμενες εμπειρίες τους σχετικά με την αντιμετώπιση της ΙΨΔ. Προειδοποιούν τον ειδικό ότι αυτό που θα ακούσει είναι αποτρόπαιο. Δυστυχώς, ωστόσο, δεν υπάρχει επαρκής κατανόηση της Π-ΙΨΔ ενώ υπάρχουν ειδικοί ψυχικής υγείας που δεν αναγνωρίζουν την Π-ΙΨΔ και την ταυτίζουν λανθασμένα με την Παιδοφιλία.

 

Πώς εκδηλώνεται η Π-ΙΨΔ;

Ένα άτομο με Π-ΙΨΔ βιώνει ακούσιες επαναλαμβανόμενες και επίμονες σκέψεις ή εικόνες με παιδοφιλικό περιεχόμενο, οι οποίες του προκαλούν τρομακτικό άγχος. Αυτές οι σκέψεις μάλιστα μπορεί συχνά να συγχέονται λανθασμένα με πραγματικές αναμνήσεις, δημιουργώντας στον πάσχοντα έντονη αβεβαιότητα και αίσθημα επικείμενου κινδύνου. Οι σκέψεις αυτές μπορεί να εστιάζουν είτε σε παρελθοντική, είτε στην τωρινή ή τη μελλοντική συμπεριφορά του ατόμου.

Παρακάτω αναφέρονται κάποιες συνήθεις ιδεοληπτικές σκέψεις εστιασμένες στο παρελθόν:

  • «Έκανα ποτέ κάποια ανώμαλη σεξουαλική πράξη, όταν ήμουν μικρότερος/η;»
  • «Έκανα πρόσφατα κάποια ανώμαλη σεξουαλική πράξη;»
  • «Έχω αισθανθεί ποτέ έλξη για ένα παιδί ή έναν έφηβο;»
  • «Έχω ποτέ παρενοχλήσει σεξουαλικά κάποιον;»
  • «Έχω ποτέ πατήσει κατά λάθος σε σύνδεσμο για παιδικό πορνό;»
  • «Ξέρει κάποιος από το παρελθόν μου κάτι που να υποδεικνύει ότι είμαι παιδόφιλος;»

Ιδεοληπτικές σκέψεις εστιασμένες στο παρόν μπορεί να είναι οι παρακάτω:

  • «Μήπως ελκύομαι από αυτό το 10χρονο παιδί που παίζει απέναντί μου;»
  • «Μήπως μόλις κοίταξα πονηρά αυτό το 13χρονο κορίτσι;»
  • «Μήπως με παρατήρησε μόλις κάποιος να κάνω κάτι παράξενο;»
  • «Μήπως πρέπει να καθίσω στην άλλη πλευρά του τρένου, μακριά από αυτό το 6χρονο αγόρι, για να μην το χαϊδέψω παρορμητικά;»
  • «Μήπως με διεγείρει σεξουαλικά αυτό το μικρό κορίτσι στην τηλεόραση;»

Ιδεοληπτικές σκέψεις εστιασμένες στο μέλλον μπορεί να είναι οι παρακάτω:

  • «Πώς μπορώ να ξέρω ότι δεν θα κάνω ποτέ μια παιδοφιλική πράξη;»
  • «Τι θα γίνει αν έρθει μια μέρα που νιώσω πράγματι σεξουαλική έλξη για παιδιά;»
  • «Ποιος είναι ο σωστός τρόπος να κρατήσω/ αγκαλιάσω/ αλλάξω ένα παιδί;»
  • «Μήπως θα παρενοχλήσω σεξουαλικά τα παιδιά μου, όταν αποκτήσω δικά μου παιδιά;»

Για να βρουν (προσωρινή) διαβεβαίωση και διασφάλιση για το ότι δεν ισχύουν οι παραπάνω ιδεοληπτικοί φόβοι, οι πάσχοντες με Π-ΙΨΔ αισθάνονται αναγκασμένοι να ελέγχουν διαρκώς τις σκέψεις, τα συναισθήματα, τις συμπεριφορές και τη σεξουαλική τους διέγερση, όταν βρίσκονται κοντά σε ενήλικες ή παιδιά. Παρατηρούν λοιπόν και σκανάρουν συνεχώς τις σεξουαλικές τους αντιδράσεις. Η προσοχή τους είναι συνεχώς στραμμένη στην παρουσία τυχόν σεξουαλικής διέγερσης (π.χ., παρουσία στύσης ή κολπικής λίπανσης), ενώ οποιαδήποτε ασήμαντη αντίδραση στη γεννητική περιοχή ερμηνεύεται λανθασμένα ως επιβεβαίωση ότι πράγματι διεγείρονται σεξουαλικά από τα παιδιά, πείθοντάς τους εσφαλμένα ότι είναι παιδόφιλοι. Η αναζήτηση διαβεβαίωσης και καθησυχασμού από το οικείο τους περιβάλλον ή από το διαδίκτυο είναι επίσης συχνή στα άτομα με αυτή τη μορφή. Συχνές αναζητήσεις στο διαδίκτυο περιλαμβάνουν την αναζήτηση διαβόητων παιδόφιλων και τη σύγκρισή τους με τους ίδιους, ή την αναζήτηση νομικών πληροφοριών προκειμένου να προετοιμαστούν για τις συνέπειες που ανησυχούν ότι θα επέλθουν από στιγμή σε στιγμή. Επιπλέον, τα άτομα με αυτή τη μορφή ξοδεύουν πάρα πολύ χρόνο και ενέργεια κάνοντας νοερή ανασκόπηση αναδρομικά της συμπεριφοράς και των πράξεών τους, προκειμένου να διασφαλίσουν ότι δεν έχουν διαπράξει κάποια απρεπή πράξη εις βάρος κάποιου παιδιού. Επιπλέον, η αποφυγή παιδιών σε πάρκα ή σε παιδικές χαρές ή σε σχολεία χαρακτηρίζει τα άτομα με Π-ΙΨΔ, στην προσπάθειά τους να διασφαλίσουν ότι οι ιδεοληπτικές τους σκέψεις ή εικόνες δεν θα έρθουν στην επιφάνεια ή δεν θα πραγματοποιήσουν τους φόβους τους. Κάποια από αυτά τα άτομα επιλέγουν να μην αποκτήσουν δικά τους παιδιά, με σκοπό να περιορίσουν τον κίνδυνο, στον οποίο νιώθουν ότι θα εξέθεταν τα δικά τους παιδιά.

Όλες οι παραπάνω συμπεριφορές ανήκουν στην κατηγορία των καταναγκασμών και, αν και προσφέρουν στον πάσχοντα παροδική ανακούφιση από το μαρτύριο της αβεβαιότητας και τη δυσφορία που του προκαλούν οι ιδεοληπτικοί του φόβοι, στην πραγματικότητα οι συμπεριφορές αυτές ευθύνονται για το γεγονός ότι το άτομο παραμένει εγκλωβισμένο στη διαταραχή, καθώς δεν του επιτρέπουν να λάβει την απαραίτητη ανατροφοδότηση από την εμπειρία του, προκειμένου να νιώσει εμπιστοσύνη στον εαυτό του και ασφάλεια.

 

Πώς αντιμετωπίζεται η Π-ΙΨΔ;

Η ψυχολογική θεραπεία της Π-ΙΨΔ είναι η θεραπεία συμπεριφοράς. Συγκεκριμένα, η μορφή αυτή της διαταραχής αντιμετωπίζεται όπως οποιαδήποτε άλλη μορφή, μέσω της θεραπείας συμπεριφοράς με τη μέθοδο της σταδιακής Έκθεσης και της Παρεμπόδισης των καταναγκασμών και της αποφυγής. Με αυτήν την μέθοδο, το άτομο μαθαίνει να έρχεται σταδιακά αντιμέτωπο με καταστάσεις, οι οποίες του προκαλούν το αίσθημα της αβεβαιότητας και ιδεοληπτικές σκέψεις ή εικόνες με παιδοφιλικό περιεχόμενο (π.χ., φωτογραφίες παιδιών, ταινίες με σχετικό περιεχόμενο παιδικές χαρές, σχολεία), ενώ ταυτόχρονα μαθαίνει να παρεμποδίζει τους καταναγκασμούς του και να περιορίζει την αποφυγή του. Στη διάρκεια της Έκθεσης, η οποία είναι συστηματική και επαναλαμβανόμενη, το άτομο μαθαίνει να παραμένει με τον φόβο που του προκαλεί η παρουσία των ιδεοληπτικών του σκέψεων ή εικόνων όση ώρα χρειάζεται μέχρι ο φόβος του να μειωθεί από μόνος του χωρίς την εκτέλεση κάποιου καταναγκασμού. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στην ανίχνευση και την παρεμπόδιση όλων των νοερών και δύσκολα ανιχνεύσιμων καταναγκασμών που χαρακτηρίζουν αυτή τη μορφή της διαταραχής.  Μέσω αυτής της μεθόδου, το άτομο μαθαίνει να διαχειρίζεται το γεγονός της αβεβαιότητας βιωματικά, ενώ με την ανατροφοδότηση που λαμβάνει από την εμπειρία του σταδιακά αισθάνεται εμπιστοσύνη προς τον εαυτό του και ασφαλής για τους άλλους.

 

Σημείωση: Το άρθρο βασίστηκε σε ελεύθερη απόδοση της δημοσίευσης του Jordan Levy, PhD, στο OCD Newsletter

Μετάφραση: Ειρήνη Τσαλαφούτα

/0 Comments

Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή Σχετιζόμενη με τη Συντροφική Σχέση: Mία λιγότερο γνωστή μορφή της

Επιστημονική Επιμέλεια: Γκόλφω Λιαμάκη, Μετάφραση: Αθηνά Παπαγεωργίου

Περίπτωση 1η:  Η Εβελίνα στα 30 της και μετά από πολλά ραντεβού γνώρισε επιτέλους κάποιον που πίστευε ότι ήταν υπέροχος. Ήταν έξυπνος, είχε ωραία εξωτερική εμφάνιση και μια καλή δουλειά. Ένιωθε υπέροχα μαζί του. Μετά από έναν χρόνο γνωριμίας, ο φίλος της άρχισε να θέλει να επισημοποιήσουν τη σχέση τους.  Από τότε, η Εβελίνα δεν μπορεί να σταματήσει να σκέφτεται: «Είναι ο σωστός σύντροφος;», «Τον αγαπάω αρκετά;», «Είναι ο έρωτας της ζωής μου ή θα κάνω το χειρότερο λάθος της ζωής μου;». Για να νιώσει καλύτερα ελέγχει συνεχώς αν τον σκέφτεται αρκετά όταν βρίσκεται μακρυά του, αν νιώθει χαλαρή όταν είναι μαζί του ή αν κάνει άσχημες σκέψεις για αυτόν. Όταν δεν είναι χαρούμενη ή έχει ένταση, πάντα σκέφτεται: «Μήπως φταίει το ότι δεν είμαι ευτυχισμένη μαζί του; Ίσως δεν είναι ο ΕΝΑΣ»! Οι σκέψεις αυτές  την επηρεάζουν στην εργασία της αλλά στην κοινωνική της ζωή και της προκαλούν μεγάλη αναστάτωση και δυσφορία.

Περίπτωση 2η: Ο Φραγκίσκος, 35 ετών, είναι παντρεμένος εδώ και 5 χρόνια. Αγαπά πολύ τη γυναίκα του και πιστεύει ότι είναι μια υπέροχη σύζυγος και εξαιρετική μητέρα. Πιστεύει επίσης ότι η γυναίκα του, η οποία εργάζεται ως  σύμβουλος πληροφορικής, είναι πολύ έξυπνη. Κάθε μέρα όμως νιώθει στενοχωρημένος και εκνευρισμένος σκέφτεται συνεχώς ότι θα μπορούσε να είχε βρει μία καλύτερη σύντροφο. Αν και ισχυρίζεται ότι είναι σίγουρος ότι η σύζυγός του είναι έξυπνη με ενδιαφέρουσα προσωπικότητα, στο μυαλό του εμφανίζεται συνεχώς η σκέψη ότι στην πραγματικότητα δεν ισχύουν αυτά. Κάθε φορά που διαβάζει τι γράφουν άλλες γυναίκες στο Facebook ή στο Twitter, η σκέψη: «Η γυναίκα μου δεν θα μπορούσε να είχε γράψει κάτι τόσο ενδιαφέρον» έρχεται συνεχώς στο μυαλό του. Παρατηρεί συνεχώς άλλες γυναίκες, τις ακούει και τις συγκρίνει με τη σύζυγό του. Ενώ συνειδητοποιεί ότι το πρόβλημα είναι δικό του, δεν καταφέρνει ωστόσο να απαλλαγεί από αυτές τις σκέψεις, οι οποίες του απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, του προκαλούν εκνευρισμό και του χαλάνε τον χρόνο που περνάει με τη σύζυγο και τα παιδιά του.

Η Εβελίνα και ο Φραγκίσκος  παρουσιάζουν αυτό που συνήθως αναφέρεται στη βιβλιογραφία ως Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή Σχετιζόμενη με τη Συντροφική Σχέση (Σ-ΙΨΔ), με άλλα λόγια Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή επικεντρωμένη στις συντροφικές σχέσεις. Όπως φαίνεται στα παραπάνω παραδείγματα, αυτή η μορφή Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής προκαλεί στους πάσχοντες μεγάλη δυσφορία και αναστάτωση και επηρεάζει και άλλους σημαντικούς τομείς της ζωής τους, όπως την εργασία τους, τις σπουδές τους ή την οικογενειακή τους ζωή.

Είναι σύνηθες και φυσιολογικό  οι άνθρωποι να έχουμε κάποιες αμφιβολίες για το αν ο/η σύντροφος μας ή η σχέση μας είναι μας καλύπτει. Ομοίως, όλοι δίνουμε περισσότερη προσοχή στα πραγματικά ή τα φανταστικά ελαττώματα του/της συντρόφου μας καθώς η σχέση μας προχωράει. Ωστόσο, για κάποια άτομα, αυτές οι συνήθεις αμφιβολίες και ανησυχίες για τη σχέση τους (όπως στην περίπτωση της Εβελίνας) ή οι ανησυχίες για την καταλληλότητα του/της συντρόφου (όπως στην περίπτωση του Φραγκίσκου) σταδιακά χειροτερεύουν και αρχίζουν να καταλαμβάνουν ολοένα και περισσότερο χρόνο στην καθημερινότητά τους.

Τα άτομα που παρουσιάζουν Σ-ΙΨΔ συχνά αναφέρουν ότι παρατηρούν τα πρώτα σημάδια αυτής της μορφής στην αρχή της ενηλικίωσής τους, τα οποία συνήθως επηρεάζουν τις περισσότερες από τις μετέπειτα ερωτικές τους σχέσεις. Άλλα άτομα μπορεί να εκδηλώσουν για πρώτη φορά τα συμπτώματα αυτής της μορφής όταν κληθούν να πάρουν σημαντικές αποφάσεις για το μέλλον της σχέσης τους (π.χ. να παντρευτούν ή να κάνουν παιδιά). Ενδέχεται επίσης τα συμπτώματα της Σ-ΙΔΨ να μην εστιάζουν σε κάποια τρέχουσα σχέση αλλά να αφορούν κάποια παρελθοντική σχέση  ενώ σε κάποιες περιπτώσεις αυτός ο τύπος της διαταραχής μπορεί να οδηγήσει ένα άτομο σε αποφυγή των ερωτικών σχέσεων γενικά.

Η Σ-ΙΨΔ περιλαμβάνει δύο επιμέρους υποτύπους: (α) έναν υπότυπο, τα συμπτώματα του οποίου επικεντρώνονται στη σχέση (η περίπτωση της Εβελίνας) και (β) έναν υπότυπο, τα συμπτώματα του οποίου επικεντρώνονται στον/στη σύντροφο (η περίπτωση του Φραγκίσκου). Η Εβελίνα παρουσιάζει ιδεοληπτικές σκέψεις με επίκεντρο τη σχέση της, ενώ ο Φραγκίσκος εμφανίζει ιδεοληψίες με επίκεντρο τη σύντροφό του. Άτομα, όπως η Εβελίνα, με ιδεοληψίες, οι οποίες επικεντρώνονται στις σχέσεις συχνά αισθάνονται ότι κυριεύονται από αμφιβολίες και ανησυχίες που εστιάζονται στα συναισθήματά τους προς τον σύντροφό τους, στα συναισθήματα του συντρόφου τους προς τα ίδια και στο αν η σχέση είναι η «σωστή». Για παράδειγμα, μπορεί να σκέφτονται επανειλημμένα: «Είναι αυτή η σωστή σχέση για μένα;», «Μήπως δεν είναι αυτή η πραγματική αγάπη!», «Νιώθω σωστά»;» ή «Με αγαπάει πραγματικά ο σύντροφός μου;» Άτομα, όπως ο Φραγκίσκος, τα οποία παρουσιάζουν ιδεοληψίες εστιασμένες στον σύντροφό τους, επικεντρώνονται στα φυσικά χαρακτηριστικά (π.χ. «Η μύτη της είναι πολύ μεγάλη»),  ή στα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του συντρόφου τους (π.χ. «Δεν είναι αρκετά κοινωνικός», «Δεν έχει αυτό που χρειάζεται για να πετύχει στη ζωή», «Δεν είναι αρκετά έξυπνη», «Δεν είναι συναισθηματικά σταθερή»).

Οι δύο υπότυποι αυτού του τύπου της διαταραχής συχνά παρουσιάζονται ταυτόχρονα στο ίδιο άτομο και πολλές φορές μπορεί να ενισχύουν ο ένας τον άλλο. Κάποια άτομα περιγράφουν ότι στην αρχή ασχολούνται με ένα φανταστικό ελάττωμα του συντρόφου τους (π.χ. αναλογία σώματος) και στη συνέχεια κατακλύζονται από ιδεοληψίες σχετικά με το αν η σχέση είναι η σωστή. Αν και λιγότερο συνηθισμένο, κάποια άτομα αρχικά παρουσιάζουν ιδεοληψίες σχετικά με τη σχέση και αργότερα επικεντρώνονται σε κάποιο ελάττωμα του συντρόφου τους.

Πως είναι όταν κάποιος έχει Σ-ΙΨΔ;

Εκτός από τις ιδεοληπτικές σκέψεις και αμφιβολίες, τα άτομα με αυτόν τον τύπο της διαταραχής εμπλέκονται επίσης σε καταναγκαστικές συμπεριφορές, οι οποίες στοχεύουν στη μείωση των συναισθημάτων αβεβαιότητας, άγχους και αγωνίας ή στη μείωση της συχνότητας των ιδεοληπτικών σκέψεων. Ενδεικτικά αναφέρονται οι παρακάτω συνήθεις καταναγκασμοί:

  • Παρακολούθηση και έλεγχος των συναισθημάτων τους («Νιώθω αγάπη;»), της συμπεριφοράς τους («Κοιτάω τους άλλους;») και των σκέψεων τους («Έχω επικριτικές σκέψεις για αυτήν;», «Έχω αμφιβολίες;»)
  • Σύγκριση της σχέσης τους με τη σχέση άλλων ανθρώπων, όπως φίλων, συναδέλφων ή ακόμα και χαρακτήρων σε ρομαντικές ταινίες ή τηλεοπτικές σειρές.
  • Ανάκληση στιγμών που ένιωθαν σιγουριά όταν ήταν μαζί με τον σύντροφό τους.
  • Αναζήτηση καθησυχασμού από φίλους, οικογένεια, ειδικούς ψυχικής υγείας ή ακόμα και μάντεις ή μέντιουμ για τη σχέση τους.

Επιπρόσθετα, τα άτομα με Σ-ΙΨΔ συχνά προσπαθούν να αποφύγουν καταστάσεις που τους προκαλούν ανεπιθύμητες σκέψεις και αμφιβολίες. Για παράδειγμα, μπορεί να αποφεύγουν συγκεκριμένες κοινωνικές καταστάσεις, όπως φίλους που θεωρούν ότι είναι πολύ ερωτευμένοι ή έχουν μια «τέλεια» σχέση προκειμένου να μην νιώσουν αμφιβολίες για τη δική τους σχέση ή σύντροφο. Ομοίως για τον ίδιο λόγο μπορεί να αποφεύγουν συγκεκριμένες δραστηριότητες, όπως να βλέπουν ρομαντικές ταινίες, φοβούμενοι ότι δεν αισθάνονται τόσο «ισχυρή» ή «παθιασμένη» αγάπη όσο οι χαρακτήρες των ταινιών.

Τα άτομα με Σ-ΙΨΔ μπορεί να δίνουν υπερβολική αξία στις ρομαντικές/ερωτικές σχέσεις. Ως εκ τούτου, τα αρνητικά γεγονότα που σχετίζονται με τις σχέσεις τους μπορεί να τους προκαλούν μεγάλη αγωνία και να επηρεάζουν ακόμη και την αυτοεκτίμησή τους. Επιπλέον, τα άτομα με τον δεύτερο υπότυπο της διαταραχής μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στον τρόπο με τον οποίο ο σύντροφός τους αντιμετωπίζεται από τον περίγυρό τους. Όταν δεν αντιμετωπίζεται θετικά ή όταν υπάρχουν άλλοι πιθανοί «πιο κατάλληλοι» σύντροφοι στην παρέα, αυτές οι καταστάσεις συνήθως πυροδοτούν  ιδεοληπτικές σκέψεις και αμφιβολίες σχετικά με τον σύντροφό τους.

Τα άτομα με Σ-ΙΨΔ έχουν συνήθως ακραίες πεποιθήσεις σχετικά με τις σχέσεις, οι οποίες πεποιθήσεις τα κάνουν πιο ευάλωτα σε ό,τι αφορά τον τρόπο με τον οποίο επεξεργάζονται τις φυσιολογικές ανησυχίες και αμφιβολίες που όλοι έχουμε για τις σχέσεις μας. Τέτοιες πεποιθήσεις μπορεί να έχουν να κάνουν με την ιδέα ότι είναι καταστροφικό να βρίσκεται κανείς σε μια «λάθος» σχέση (π.χ. «Μια σχέση όπου δεν αισθάνομαι πάντα ότι είναι η σωστή είναι πιθανώς καταστροφική), ή με την ιδέα ότι μια σχέση μπορεί να λήξει (π.χ. «Το να χωρίσω από τη σύντροφό μου είναι το χειρότερο πράγμα που μπορεί να μου συμβεί), ή με την ιδέα να μην βρίσκεται κανείς σε σχέση (π.χ. «Η ιδέα ότι θα περάσω μια ζωή χωρίς σύντροφο με τρομάζει μέχρι θανάτου»).

Ακραίες πεποιθήσεις σχετικά με τον έρωτα ή την αγάπη μπορεί επίσης να κάνουν τα άτομα με  Σ-ΙΨΔ πιο ευάλωτα σε αρνητικές σκέψεις ή συναισθήματα για τη σχέση τους. Παραδείγματα τέτοιων πεποιθήσεων μπορεί να περιλαμβάνουν: «Εάν η σχέση δεν είναι απολύτως τέλεια, είναι απίθανο να είναι «αληθινή αγάπη», «Αν έχεις αμφιβολίες για την αγάπη σου για τον σύντροφό σου, είναι πιθανό να μην είναι η «σωστή» σχέση» ή «Αν δεν σκέφτεσαι τον σύντροφό σου συνέχεια, ίσως δεν είναι ο ΕΝΑΣ». Όπως και σε άλλες μορφές της Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής, σε αυτόν τον τύπο της διαταραχής παρατηρούνται επίσης ακραίες πεποιθήσεις σχετικές με  τη σημασία των σκέψεων (π.χ. «Και να το σκεφτώ απλά, πρέπει να σημαίνει κάτι»), τη χαμηλή ανοχή στην αβεβαιότητα και το διογκωμένο αίσθημα ευθύνης.

Πώς αντιμετωπίζεται η Σ-ΙΨΔ;

Η Σ-ΙΨΔ αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο όπως όλες οι μορφές της Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής  που είναι η γνωσιακή-συμπεριφοριστική θεραπεία και ειδικότερα η Έκθεση με Παρεμπόδιση της Αντίδρασης, στην οποία χρησιμοποιούνται και βιωματικές τεχνικές, όπως έκθεση στη φαντασία.

 

 

Σημείωση: Το άρθρο βασίστηκε στη δημοσίευση των Guy Doron, PhD & Danny Derby, PhD, Relationship OCD στο the OCD Newsletter το 2014.  Οι συγγραφείς, κλινικοί ψυχολόγοι, διευθύνουν από κοινού τη Μονάδα Έρευνας για τη ΙΨΔ Σχετιζόμενη με τη Συντροφική Σχέση στο Τμήμα Ψυχολογίας του Διεπιστημονικού Κέντρου (IDC) στο Ισραήλ [Relationship Obsessive Compulsive Research Unit at the School of Psychology, Interdisciplinary Center (IDC) Herzliya, Israel (http://rocd.net)].

/0 Comments