Επιστημονική Επιμέλεια: Γκόλφω Λιαμάκη, Μετάφραση: Αθηνά Παπαγεωργίου

Περίπτωση 1η:  Η Εβελίνα στα 30 της και μετά από πολλά ραντεβού γνώρισε επιτέλους κάποιον που πίστευε ότι ήταν υπέροχος. Ήταν έξυπνος, είχε ωραία εξωτερική εμφάνιση και μια καλή δουλειά. Ένιωθε υπέροχα μαζί του. Μετά από έναν χρόνο γνωριμίας, ο φίλος της άρχισε να θέλει να επισημοποιήσουν τη σχέση τους.  Από τότε, η Εβελίνα δεν μπορεί να σταματήσει να σκέφτεται: «Είναι ο σωστός σύντροφος;», «Τον αγαπάω αρκετά;», «Είναι ο έρωτας της ζωής μου ή θα κάνω το χειρότερο λάθος της ζωής μου;». Για να νιώσει καλύτερα ελέγχει συνεχώς αν τον σκέφτεται αρκετά όταν βρίσκεται μακρυά του, αν νιώθει χαλαρή όταν είναι μαζί του ή αν κάνει άσχημες σκέψεις για αυτόν. Όταν δεν είναι χαρούμενη ή έχει ένταση, πάντα σκέφτεται: «Μήπως φταίει το ότι δεν είμαι ευτυχισμένη μαζί του; Ίσως δεν είναι ο ΕΝΑΣ»! Οι σκέψεις αυτές  την επηρεάζουν στην εργασία της αλλά στην κοινωνική της ζωή και της προκαλούν μεγάλη αναστάτωση και δυσφορία.

Περίπτωση 2η: Ο Φραγκίσκος, 35 ετών, είναι παντρεμένος εδώ και 5 χρόνια. Αγαπά πολύ τη γυναίκα του και πιστεύει ότι είναι μια υπέροχη σύζυγος και εξαιρετική μητέρα. Πιστεύει επίσης ότι η γυναίκα του, η οποία εργάζεται ως  σύμβουλος πληροφορικής, είναι πολύ έξυπνη. Κάθε μέρα όμως νιώθει στενοχωρημένος και εκνευρισμένος σκέφτεται συνεχώς ότι θα μπορούσε να είχε βρει μία καλύτερη σύντροφο. Αν και ισχυρίζεται ότι είναι σίγουρος ότι η σύζυγός του είναι έξυπνη με ενδιαφέρουσα προσωπικότητα, στο μυαλό του εμφανίζεται συνεχώς η σκέψη ότι στην πραγματικότητα δεν ισχύουν αυτά. Κάθε φορά που διαβάζει τι γράφουν άλλες γυναίκες στο Facebook ή στο Twitter, η σκέψη: «Η γυναίκα μου δεν θα μπορούσε να είχε γράψει κάτι τόσο ενδιαφέρον» έρχεται συνεχώς στο μυαλό του. Παρατηρεί συνεχώς άλλες γυναίκες, τις ακούει και τις συγκρίνει με τη σύζυγό του. Ενώ συνειδητοποιεί ότι το πρόβλημα είναι δικό του, δεν καταφέρνει ωστόσο να απαλλαγεί από αυτές τις σκέψεις, οι οποίες του απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, του προκαλούν εκνευρισμό και του χαλάνε τον χρόνο που περνάει με τη σύζυγο και τα παιδιά του.

Η Εβελίνα και ο Φραγκίσκος  παρουσιάζουν αυτό που συνήθως αναφέρεται στη βιβλιογραφία ως Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή Σχετιζόμενη με τη Συντροφική Σχέση (Σ-ΙΨΔ), με άλλα λόγια Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή επικεντρωμένη στις συντροφικές σχέσεις. Όπως φαίνεται στα παραπάνω παραδείγματα, αυτή η μορφή Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής προκαλεί στους πάσχοντες μεγάλη δυσφορία και αναστάτωση και επηρεάζει και άλλους σημαντικούς τομείς της ζωής τους, όπως την εργασία τους, τις σπουδές τους ή την οικογενειακή τους ζωή.

Είναι σύνηθες και φυσιολογικό  οι άνθρωποι να έχουμε κάποιες αμφιβολίες για το αν ο/η σύντροφος μας ή η σχέση μας είναι μας καλύπτει. Ομοίως, όλοι δίνουμε περισσότερη προσοχή στα πραγματικά ή τα φανταστικά ελαττώματα του/της συντρόφου μας καθώς η σχέση μας προχωράει. Ωστόσο, για κάποια άτομα, αυτές οι συνήθεις αμφιβολίες και ανησυχίες για τη σχέση τους (όπως στην περίπτωση της Εβελίνας) ή οι ανησυχίες για την καταλληλότητα του/της συντρόφου (όπως στην περίπτωση του Φραγκίσκου) σταδιακά χειροτερεύουν και αρχίζουν να καταλαμβάνουν ολοένα και περισσότερο χρόνο στην καθημερινότητά τους.

Τα άτομα που παρουσιάζουν Σ-ΙΨΔ συχνά αναφέρουν ότι παρατηρούν τα πρώτα σημάδια αυτής της μορφής στην αρχή της ενηλικίωσής τους, τα οποία συνήθως επηρεάζουν τις περισσότερες από τις μετέπειτα ερωτικές τους σχέσεις. Άλλα άτομα μπορεί να εκδηλώσουν για πρώτη φορά τα συμπτώματα αυτής της μορφής όταν κληθούν να πάρουν σημαντικές αποφάσεις για το μέλλον της σχέσης τους (π.χ. να παντρευτούν ή να κάνουν παιδιά). Ενδέχεται επίσης τα συμπτώματα της Σ-ΙΔΨ να μην εστιάζουν σε κάποια τρέχουσα σχέση αλλά να αφορούν κάποια παρελθοντική σχέση  ενώ σε κάποιες περιπτώσεις αυτός ο τύπος της διαταραχής μπορεί να οδηγήσει ένα άτομο σε αποφυγή των ερωτικών σχέσεων γενικά.

Η Σ-ΙΨΔ περιλαμβάνει δύο επιμέρους υποτύπους: (α) έναν υπότυπο, τα συμπτώματα του οποίου επικεντρώνονται στη σχέση (η περίπτωση της Εβελίνας) και (β) έναν υπότυπο, τα συμπτώματα του οποίου επικεντρώνονται στον/στη σύντροφο (η περίπτωση του Φραγκίσκου). Η Εβελίνα παρουσιάζει ιδεοληπτικές σκέψεις με επίκεντρο τη σχέση της, ενώ ο Φραγκίσκος εμφανίζει ιδεοληψίες με επίκεντρο τη σύντροφό του. Άτομα, όπως η Εβελίνα, με ιδεοληψίες, οι οποίες επικεντρώνονται στις σχέσεις συχνά αισθάνονται ότι κυριεύονται από αμφιβολίες και ανησυχίες που εστιάζονται στα συναισθήματά τους προς τον σύντροφό τους, στα συναισθήματα του συντρόφου τους προς τα ίδια και στο αν η σχέση είναι η «σωστή». Για παράδειγμα, μπορεί να σκέφτονται επανειλημμένα: «Είναι αυτή η σωστή σχέση για μένα;», «Μήπως δεν είναι αυτή η πραγματική αγάπη!», «Νιώθω σωστά»;» ή «Με αγαπάει πραγματικά ο σύντροφός μου;» Άτομα, όπως ο Φραγκίσκος, τα οποία παρουσιάζουν ιδεοληψίες εστιασμένες στον σύντροφό τους, επικεντρώνονται στα φυσικά χαρακτηριστικά (π.χ. «Η μύτη της είναι πολύ μεγάλη»),  ή στα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του συντρόφου τους (π.χ. «Δεν είναι αρκετά κοινωνικός», «Δεν έχει αυτό που χρειάζεται για να πετύχει στη ζωή», «Δεν είναι αρκετά έξυπνη», «Δεν είναι συναισθηματικά σταθερή»).

Οι δύο υπότυποι αυτού του τύπου της διαταραχής συχνά παρουσιάζονται ταυτόχρονα στο ίδιο άτομο και πολλές φορές μπορεί να ενισχύουν ο ένας τον άλλο. Κάποια άτομα περιγράφουν ότι στην αρχή ασχολούνται με ένα φανταστικό ελάττωμα του συντρόφου τους (π.χ. αναλογία σώματος) και στη συνέχεια κατακλύζονται από ιδεοληψίες σχετικά με το αν η σχέση είναι η σωστή. Αν και λιγότερο συνηθισμένο, κάποια άτομα αρχικά παρουσιάζουν ιδεοληψίες σχετικά με τη σχέση και αργότερα επικεντρώνονται σε κάποιο ελάττωμα του συντρόφου τους.

Πως είναι όταν κάποιος έχει Σ-ΙΨΔ;

Εκτός από τις ιδεοληπτικές σκέψεις και αμφιβολίες, τα άτομα με αυτόν τον τύπο της διαταραχής εμπλέκονται επίσης σε καταναγκαστικές συμπεριφορές, οι οποίες στοχεύουν στη μείωση των συναισθημάτων αβεβαιότητας, άγχους και αγωνίας ή στη μείωση της συχνότητας των ιδεοληπτικών σκέψεων. Ενδεικτικά αναφέρονται οι παρακάτω συνήθεις καταναγκασμοί:

  • Παρακολούθηση και έλεγχος των συναισθημάτων τους («Νιώθω αγάπη;»), της συμπεριφοράς τους («Κοιτάω τους άλλους;») και των σκέψεων τους («Έχω επικριτικές σκέψεις για αυτήν;», «Έχω αμφιβολίες;»)
  • Σύγκριση της σχέσης τους με τη σχέση άλλων ανθρώπων, όπως φίλων, συναδέλφων ή ακόμα και χαρακτήρων σε ρομαντικές ταινίες ή τηλεοπτικές σειρές.
  • Ανάκληση στιγμών που ένιωθαν σιγουριά όταν ήταν μαζί με τον σύντροφό τους.
  • Αναζήτηση καθησυχασμού από φίλους, οικογένεια, ειδικούς ψυχικής υγείας ή ακόμα και μάντεις ή μέντιουμ για τη σχέση τους.

Επιπρόσθετα, τα άτομα με Σ-ΙΨΔ συχνά προσπαθούν να αποφύγουν καταστάσεις που τους προκαλούν ανεπιθύμητες σκέψεις και αμφιβολίες. Για παράδειγμα, μπορεί να αποφεύγουν συγκεκριμένες κοινωνικές καταστάσεις, όπως φίλους που θεωρούν ότι είναι πολύ ερωτευμένοι ή έχουν μια «τέλεια» σχέση προκειμένου να μην νιώσουν αμφιβολίες για τη δική τους σχέση ή σύντροφο. Ομοίως για τον ίδιο λόγο μπορεί να αποφεύγουν συγκεκριμένες δραστηριότητες, όπως να βλέπουν ρομαντικές ταινίες, φοβούμενοι ότι δεν αισθάνονται τόσο «ισχυρή» ή «παθιασμένη» αγάπη όσο οι χαρακτήρες των ταινιών.

Τα άτομα με Σ-ΙΨΔ μπορεί να δίνουν υπερβολική αξία στις ρομαντικές/ερωτικές σχέσεις. Ως εκ τούτου, τα αρνητικά γεγονότα που σχετίζονται με τις σχέσεις τους μπορεί να τους προκαλούν μεγάλη αγωνία και να επηρεάζουν ακόμη και την αυτοεκτίμησή τους. Επιπλέον, τα άτομα με τον δεύτερο υπότυπο της διαταραχής μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στον τρόπο με τον οποίο ο σύντροφός τους αντιμετωπίζεται από τον περίγυρό τους. Όταν δεν αντιμετωπίζεται θετικά ή όταν υπάρχουν άλλοι πιθανοί «πιο κατάλληλοι» σύντροφοι στην παρέα, αυτές οι καταστάσεις συνήθως πυροδοτούν  ιδεοληπτικές σκέψεις και αμφιβολίες σχετικά με τον σύντροφό τους.

Τα άτομα με Σ-ΙΨΔ έχουν συνήθως ακραίες πεποιθήσεις σχετικά με τις σχέσεις, οι οποίες πεποιθήσεις τα κάνουν πιο ευάλωτα σε ό,τι αφορά τον τρόπο με τον οποίο επεξεργάζονται τις φυσιολογικές ανησυχίες και αμφιβολίες που όλοι έχουμε για τις σχέσεις μας. Τέτοιες πεποιθήσεις μπορεί να έχουν να κάνουν με την ιδέα ότι είναι καταστροφικό να βρίσκεται κανείς σε μια «λάθος» σχέση (π.χ. «Μια σχέση όπου δεν αισθάνομαι πάντα ότι είναι η σωστή είναι πιθανώς καταστροφική), ή με την ιδέα ότι μια σχέση μπορεί να λήξει (π.χ. «Το να χωρίσω από τη σύντροφό μου είναι το χειρότερο πράγμα που μπορεί να μου συμβεί), ή με την ιδέα να μην βρίσκεται κανείς σε σχέση (π.χ. «Η ιδέα ότι θα περάσω μια ζωή χωρίς σύντροφο με τρομάζει μέχρι θανάτου»).

Ακραίες πεποιθήσεις σχετικά με τον έρωτα ή την αγάπη μπορεί επίσης να κάνουν τα άτομα με  Σ-ΙΨΔ πιο ευάλωτα σε αρνητικές σκέψεις ή συναισθήματα για τη σχέση τους. Παραδείγματα τέτοιων πεποιθήσεων μπορεί να περιλαμβάνουν: «Εάν η σχέση δεν είναι απολύτως τέλεια, είναι απίθανο να είναι «αληθινή αγάπη», «Αν έχεις αμφιβολίες για την αγάπη σου για τον σύντροφό σου, είναι πιθανό να μην είναι η «σωστή» σχέση» ή «Αν δεν σκέφτεσαι τον σύντροφό σου συνέχεια, ίσως δεν είναι ο ΕΝΑΣ». Όπως και σε άλλες μορφές της Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής, σε αυτόν τον τύπο της διαταραχής παρατηρούνται επίσης ακραίες πεποιθήσεις σχετικές με  τη σημασία των σκέψεων (π.χ. «Και να το σκεφτώ απλά, πρέπει να σημαίνει κάτι»), τη χαμηλή ανοχή στην αβεβαιότητα και το διογκωμένο αίσθημα ευθύνης.

Πώς αντιμετωπίζεται η Σ-ΙΨΔ;

Η Σ-ΙΨΔ αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο όπως όλες οι μορφές της Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής  που είναι η γνωσιακή-συμπεριφοριστική θεραπεία και ειδικότερα η Έκθεση με Παρεμπόδιση της Αντίδρασης, στην οποία χρησιμοποιούνται και βιωματικές τεχνικές, όπως έκθεση στη φαντασία.

 

 

Σημείωση: Το άρθρο βασίστηκε στη δημοσίευση των Guy Doron, PhD & Danny Derby, PhD, Relationship OCD στο the OCD Newsletter το 2014.  Οι συγγραφείς, κλινικοί ψυχολόγοι, διευθύνουν από κοινού τη Μονάδα Έρευνας για τη ΙΨΔ Σχετιζόμενη με τη Συντροφική Σχέση στο Τμήμα Ψυχολογίας του Διεπιστημονικού Κέντρου (IDC) στο Ισραήλ [Relationship Obsessive Compulsive Research Unit at the School of Psychology, Interdisciplinary Center (IDC) Herzliya, Israel (http://rocd.net)].

Η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή εμφανίστηκε στον γιο μας σε ηλικία 11 ετών, όταν το καλοκαίρι πριν ξεκινήσει την 5η δημοτικού πήγε στην κατασκήνωση, που πήγαινε τα προηγούμενα χρόνια.

Την δεύτερη κιόλας ημέρα άρχισε να μας τηλεφωνεί απελπισμένος νιώθοντας μεγάλη αγωνία  επειδή, όπως μας είπε, είδε ένα κορίτσι και ένιωσε ότι το αγαπά περισσότερο από εμάς ή επειδή άκουσε ένα τραγούδι που είχε κακές λέξεις και δεν ήθελε να είναι κακό παιδί! Εγώ, ήδη υποψιασμένη από προσωπική εμπειρία ως πάσχουσα και η ίδια από Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή  αναγνώρισα αμέσως ότι ο γιος μας πιθανόν να ταλαιπωρείται από την ίδια διαταραχή.

Στην κατασκήνωση μέρα με την ημέρα η κατάσταση χειροτέρευε, ώσπου μας ζήτησε να πάμε να τον πάρουμε νωρίτερα γιατί δεν άντεχε άλλο! Οι συνοδοί του εκεί, άνθρωποι που τον γνώριζαν από παλιά επιβεβαίωσαν ότι ο γιος μας δεν είχε καμία σχέση με το παιδί που ήξεραν. Αυτό όμως που ως γονείς μας συγκλόνισε ήταν  όταν στο ταξίδι της επιστροφής μάς είπε ότι ένιωσε τόσο άσχημα και βασανιστικά που δεν μπορούσε να κοιμηθεί τα βράδια και που για αυτόν δεν θα είχε νόημα η ζωή του αν έπρεπε από εδώ και πέρα να νιώθει πάντα τόσο δυστυχής!

Στις εβδομάδες που ακολούθησαν, η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή συνέχισε να έρχεται πάνω μας με χίλια διαφορετικά πρόσωπα, σαν τσουνάμι. «Δεν μπορώ να μπω στο σχολικό αν δεν σας χαιρετήσω με έναν συγκεκριμένο τρόπο, γιατί φοβάμαι ότι θα πάθετε κάτι κακό», «Στο σχολείο, νιώθω αναγκασμένος να πατάω σε συγκεκριμένα σημεία», «Φοβάμαι να πάω στο σχολείο μήπως νιώσω άγχος και δεν ξέρω τι να κάνω», «Σβήνω και γράφω συνέχεια τα ίδια γράμματα μέχρι να μου φανούν ότι είναι εντάξει», «Είδα μια κόκκινη κλωστή πάνω στα ρούχα μου και αγχώθηκα μήπως πάθετε κάτι κακό» και άλλα πολλά που ευτυχώς έχουμε πια διαγράψει από την μνήμη μας.

Από την μια μέρα στην άλλη είχαμε χάσει το παιδί που γνωρίζαμε έως τότε και βρισκόμασταν μπροστά σε ένα παιδί που δεν ήταν χαρούμενο, που δεν ήθελε να πάει στο σχολείο, που δεν μπορούσε να μείνει μόνο του για λίγη ώρα σε φιλικά μας σπίτια για να παίξει με τους φίλους του παρά μόνο εάν ήμασταν κι εμείς παρόντες. Ο γιος μας είχε χάσει την αυτονομία του από φόβο μήπως μας συμβεί κάτι κακό όσο ήμασταν χώρια ή από φόβο μήπως νιώσει άγχος και δεν έχει κάποιον δικό του κοντά του για να τον βοηθήσει.

Μη γνωρίζοντας πώς να βοηθήσουμε το παιδί μας, απευθυνθήκαμε σε ειδικό που εξειδικεύεται στη θεραπεία ατόμων με Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή και ξεκινήσαμε Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία, κατά την οποία το παιδί μας έμαθε να έρχεται αντιμέτωπο με τους φόβους τους μέσω ασκήσεων Έκθεσης και Παρεμπόδισης. Σταδιακά άρχισε να έρχεται η αλλαγή. Λίγο λίγο και με τη δική του κυρίως προσπάθεια αλλά και με τη δική μας υποστήριξη και της θεραπεύτριας του, ο γιος μας πάτησε και πάλι στα πόδια του και βρήκε ξανά τον παλιό του εαυτό! Σήμερα είναι μαθητής της Α’ γυμνασίου και τίποτα δεν θυμίζει εκείνες τις δύσκολες μέρες.

Μάλιστα μέσα από τη δική του θεραπεία συνειδητοποίησα κι εγώ, αν και πλέον ενήλικας, αν και ζω με την Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή από την παιδική μου ηλικία χωρίς να έχω κάνει ποτέ θεραπεία για να την αντιμετωπίσω, πως ποτέ δεν είναι αργά! Μπορώ και δικαιούμαι να κάνω κι εγώ κάτι για να την αντιμετωπίσω. Και κάπως έτσι ξεκίνησα κι εγώ τη δική μου θεραπεία. Ήδη βλέπω μεγάλη αλλαγή σε πολλά θέματα και απέναντι σε κάποια άλλα που ακόμα με ζορίζουν τουλάχιστον δεν νιώθω πια εντελώς μόνη και ανήμπορη!  

Η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή δεν έχει ηλικία! Αν είστε παιδιά ή έφηβοι, μιλήστε στους γονείς σας, εάν πάλι είστε ενήλικες μιλήστε στον εαυτό σας, πάρτε την απόφαση και απευθυνθείτε στους ειδικούς. Όχι δεν είναι αργά!

Σ.Κ.

Το δέντρο τυλιγμένο στο δίχτυ φτάνει στο σπίτι για τον χριστουγεννιάτικο στολισμό. Καθώς ο σύζυγός μου το ανεβάζει στις σκάλες και κάνω χώρο για να περάσει μέσα από το σαλόνι, ήδη αυτή η μυρωδιά του κομμένου έλατου με ταξιδεύει στο βουνό. Με πάει σε ένα ορεινό καταφύγιο, όπου πίνω τη ζέστη μου σοκολάτα, με θέα τα υπέροχα χιονισμένα έλατα.

Ξαφνικά, τα κλαδιά του με τσιμπάνε και με επαναφέρουν στη στιγμή. Εδώ στο σαλόνι του σπιτιού μου που έχω φέρει τις μπάλες, τα φωτάκια, κάθε λογής διακοσμητικό και την μεταξωτή κόκκινη κορδέλα.  Μα, μόλις πρόσεξα το ψαλίδι που βρίσκεται ακουμπισμένο στο τραπέζι! Το ψαλίδι που έφερα για να κόψω την κορδέλα που αγόρασα για να φτιάξω αυτούς τους υπέροχους κόκκινους φιόγκους που βλέπω στο Pinterest. «Ωχ, τι το θέλω το ψαλίδι εδώ!», σκέφτομαι! Ω, Θεέ μου, ένα κύμα σκέψεων μού παγώνει το αίμα. Νιώθω να πνίγομαι σε έναν ωκεανό σκέψεων! «Και αν επιτεθώ με το ψαλίδι στον σύζυγό μου όσο θα φτιάχνει τα καλώδια με τα φωτάκια!» Ή «και αν τραυματίσω το υπέροχο ζωηρό λαμπραντόρ που τριγυρνάει στα πόδια μας και χώνει τη μουσούδα της στις σακούλες με τα αγγελάκια, τα αστεράκια, τους Αγίους Βασίληδες!» «Αν γίνω ο δολοφόνος των Χριστουγέννων!» Αν, αν αν, χιλιάδες αναπάντητα αν… κατακλύζουν το μυαλό μου! Δεν έπρεπε να φέρω αυτό το ψαλίδι ποτέ! Αυτό το κακό όπλο που θα τα καταστρέψει όλα! Ήδη αυτή τη μαγική στιγμή χαράς την έκοψε στα δυο! Γιατί, γιατί να μην σκέφτομαι τα δώρα που θα μπουν κάτω από το δέντρο ή το ταξίδι που θα κάνουμε σε ένα χιονισμένο βουνό; Ή τα χαρούμενα εορταστικά τραπέζια που φέρνουν κοντά φίλους και συγγενείς; Γιατί να σκεφτώ ότι μπορεί να γίνω επικίνδυνη, γιατί να σκεφτώ ότι θα κάνω κακό; Γιατί να σκεφτώ ότι θέλω να χαλάσω τη γιορτή και να τη μετατρέψω σε ένα αιματηρό επεισόδιο σαν αυτά τα θρίλερ που βλέπω στο Netflix; «Ορίστε, έτσι εξηγούνται όλα για αυτό τα βλέπω…», σκέφτομαι!

Είμαι εξαντλημένη, όλη η μαγεία χάθηκε μεμιάς, αλλά όχι εξαιτίας του ψαλιδιού αλλά εξαιτίας των σκέψεων. Μου παίρνει λίγη ώρα για να επανέλθω στην πραγματικότητα και αυτό γιατί ο σύζυγός μου μού ζητάει να φέρω τα κουτιά με τις μπάλες, ενώ συγχρόνως, ο σκύλος μας αρχίζει να τρώει το πλαστικό που τυλίγουμε τα εύθραυστα γυαλικά. Τότε επανέρχομαι στο τώρα. «Όχι, τίποτα δεν έχει χαθεί», λέω μέσα μου! «Είσαι ακόμα εδώ, κοίτα και το ψαλίδι είναι εδώ!» ακούω μέσα μου τη φωνή μου. Το πιάνω και κόβω την μεταξωτή κόκκινη κορδέλα και νιώθω καλύτερα που το ψαλίδι δε με τρομάζει τόσο πια αλλά με βοηθάει να προχωρήσω με τον στολισμό. Νιώθω καλύτερα που δεν το φοβάμαι τόσο. Σχεδόν το λυπάμαι τώρα αλλά συγχρόνως σκέφτομαι πόσο χρήσιμο είναι. 

Όχι, δεν θα κερδίσει η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, όσο δύσκολο και αν είναι!  Αυτή τη στιγμή είμαι εδώ και θα συνεχίσω να στολίζω το δέντρο. Όχι, δε νιώθω πια τύψεις που σκέφτηκα κάτι «κακό» νωρίτερα. Πάει, πέρασε, οι σκέψεις ανήκουν στο παρελθόν. Σε 5 λεπτά, σε 5 ώρες, σε 5 μέρες θα δούμε τι θα γίνει. Και θα το αντιμετωπίσουμε τότε. Τώρα αποδέχομαι ότι παρόλο που δε μου αρέσει -και ναι, είναι λογικό να μη μου αρέσει -ότι αυτό το ψαλίδι μπορεί να γίνει αυτό που φοβάμαι. Και όμως το πιάνω στα χέρια μου.  Είμαι περήφανη για τον εαυτό μου, είμαι γενναία!

Ας γίνουμε γενναίοι! Ας μη φοβόμαστε να πιάσουμε κάθε λογής ψαλίδι! Ας μη φοβόμαστε να χαρούμε! Είναι γιορτές και μας αξίζει να χαιρόμαστε και τώρα αλλά και πάντα. Δεν είναι το ψαλίδι, είναι  μια σκέψη,  είναι μια στιγμή, θα περάσει, δε θα κρατήσει για πάντα! Δε χρειάζεται να είμαστε τέλειοι, δεν χρειάζεται να απολογηθούμε για το τι σκεφτήκαμε! Δε χρειάζεται να μένουμε δέσμιοι αυτής της σκέψης! 

Πιστέψτε με, ξέρω πως δεν είναι εύκολο, ξέρω πώς πονάει αλλά ο πόνος δε κρατάει για πάντα. Για την ώρα, θα συνεχίσω να στολίζω και να κόβω, να κόβω, να κόβω με το ψαλίδι αυτή τη κόκκινη κορδέλα! Έχω πολλούς χριστουγεννιάτικους φιόγκους ακόμη να φτιάξω!

N.M.

Γράφει η Γκόλφω Λιαμάκη

Σας πέρασε ποτέ από το μυαλό η σκέψη να πηδήξετε από κάποιο μπαλκόνι ή να σπρώξετε κάποιον άγνωστο στις γραμμές του τρένου την ώρα που πλησιάζει στον σταθμό; Φανταστήκατε ποτέ κάποιο άγνωστο ή γνωστό σας πρόσωπο γυμνό ή αισθανθήκατε ποτέ την παρόρμηση να χτυπήσετε κάποιον χωρίς λόγο; Λίγο ή πολύ όλοι μας έχουμε βιώσει και θα βιώνουμε πού και πού τέτοιες περίεργες σκέψεις ή εικόνες, οι οποίες φαίνεται να εισβάλουν στο μυαλό μας ξαφνικά από το πουθενά. Αυτές οι σκέψεις ονομάζονται παρεισφρητικές σκέψεις ή εικόνες και είναι ακούσιες ανεπιθύμητες σκέψεις ή εικόνες, οι οποίες νιώθουμε ότι δεν ταιριάζουν με τον χαρακτήρα μας και με τις αξίες μας και για τον λόγο αυτό, συνήθως μας προκαλούν κάποιο άγχος, ενόχληση ή δυσφορία. Άλλες πάλι σκέψεις είναι τόσο παράξενες και ακραίες που μπορεί να μας φαίνονται απλώς αστείες. Οι παρεισφρητικές σκέψεις μπορούν να αφορούν πολλά διαφορετικά ζητήματα, όπως θέματα  που σχετίζονται με τη σεξουαλικότητά μας, τις σχέσεις μας, τις σωματικές μας λειτουργίες, την υγεία μας, το θρησκευτικό μας αίσθημα και πολλά άλλα, όπως φαίνεται στον μακρύ κατάλογο που ακολουθεί.

Είναι συνηθισμένο και φυσιολογικό οι άνθρωποι να έχουμε τέτοιες παρεισφρητικές σκέψεις απαγορευμένου και κοινωνικά μη αποδεκτού περιεχομένου χωρίς να ενεργούμε με βάση αυτές. Το γεγονός αυτό όμως πολλοί άνθρωποι δυστυχώς το αγνοούν. Κάποιοι άνθρωποι μάλιστα πιστεύουν ότι είναι διαστροφή ή ανωμαλία το να έχουν οποιαδήποτε απαγορευμένη σκέψη και νιώθουν ότι ευθύνονται οι ίδιοι για τις «κακές» τους σκέψεις. Τρομοκρατούνται με την ιδέα ότι η παρουσία των σκέψεων αυτών μπορεί να δείχνει κάτι κακό και ανήθικο για τον χαρακτήρα τους και για τον εαυτό τους. Πιστεύουν λανθασμένα ότι αν και μόνο αν σκεφτούν να βλάψουν κάποιον (σκέψη πολύ συνηθισμένη από την πλειοψηφία των ανθρώπων), αυτό σημαίνει ότι μπορεί να το κάνουν πράξη. Πολλοί από αυτούς επομένως εσφαλμένα θεωρούν τον εαυτό τους πολύ επικίνδυνο, ανήθικο, ή/και σεξουαλικά διεστραμμένο. Η πεποίθηση ότι μία σκέψη ισοδυναμεί με την πράξη ή ότι μια σκέψη καθορίζει τον χαρακτήρα ενός ατόμου ονομάζεται «συγχώνευση σκέψης-πράξης» και εμπλέκεται στην ανάπτυξη της Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής.

Σε αντίθεση με αυτό που συμβαίνει στην πλειοψηφία των ανθρώπων, στην Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή, ο πάσχων βιώνει όχι απλά περιστασιακά, αλλά σε πολλές περιπτώσεις σχεδόν συνέχεια  επαναλαμβανόμενες ανεπιθύμητες παρεισφρητικές σκέψεις (ή αλλιώς ιδεοληψίες) κοινωνικά μη αποδεκτού και συχνά απωθητικού περιεχομένου, οι οποίες,  ενώ είναι παρόμοιες ως προς το περιεχόμενο με αυτές που βιώνουμε όλοι μας, είναι ωστόσο πολύ πιο επίμονες και συχνά πιο γλαφυρές στο περιεχόμενο, διαρκούν περισσότερη ώρα, δημιουργούν έντονη παθολογική αμφιβολία σχετικά με το τι αυτές μπορεί να σημαίνουν για το άτομο που τις βιώνει και οδηγούν σε αίσθημα επικείμενου κινδύνου. 

Παρακάτω μπορείτε να δείτε έναν κατάλογο[1] ο οποίος περιλαμβάνει ανεπιθύμητες παρεισφρητικές σκέψεις που ανέφερε ένα μεγάλο ποσοστό ανθρώπων σε επιστημονικές μελέτες διερεύνησης του φαινομένου στον γενικό πληθυσμό: 

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΩΝ ΠΑΡΕΙΣΦΡΗΤΙΚΩΝ ΣΚΕΨΕΩΝ ΣΤΟΝ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ

1.Σκέψεις για εσκεμμένη πρόκληση σωματικής βλάβης στον εαυτό εξαιτίας παρορμητικών πράξεων

  • Σκέψη να πηδήξω από κάποιο παράθυρο κάποιου ψηλού κτιρίου
  • Σκέψη να πηδήξω μέσα από κάποιο κλειστό παράθυρο
  • Σκέψη να πηδήξω από κάποιο γκρεμό ή από κάποιο ψηλό κτίριο
  • Σκέψη να πέσω από τις σκάλες
  • Σκέψη να πηδήξω από κάποια γέφυρα πάνω από λεωφόρο
  • Σκέψη να ρίξω το αμάξι μου επίτηδες πάνω σε δέντρο
  • Σκέψη να επιταχύνω στον αυτοκινητόδρομο με το αμάξι χωρίς να κρατάω το τιμόνι για να δω πόσο γρήγορα μπορώ να πάω προτού τρακάρω
  • Σκέψη να ρίξω το αμάξι μου πάνω σε κάποιο φορτηγό
  • Σκέψη να πηδήξω μπροστά σε κάποιο αμάξι
  • Σκέψη να βγάλω το αμάξι εκτός πορείας προς το αντίθετο ρεύμα του δρόμου
  • Εικόνα να επιχειρώ να περάσω τον δρόμο την ώρα διέρχονται αμάξια
  • Σκέψη να κόβω το πόδι μου με μαχαίρι
  • Σκέψεις να μπήγω κάποιο αντικείμενο μέσα στα μάτια μου
  • Σκέψη να ξεκοιλιάζομαι
  • Σκέψη να κόβω το λαιμό μου
  • Παρόρμηση να πηδήξω μπροστά από κάποιο διερχόμενο τρένο
  • Παρόρμηση να πηδήξω στις ράγες κάποιου τρένου που πλησιάζει στον σταθμό

2. Σκέψεις για εσκεμμένη πρόκληση σωματικής βλάβης σε άλλους

  • Παρόρμηση να επιτεθώ σε συγκεκριμένα άτομα
  • Εικόνα να σκοτώνω ένα αγαπημένο μου πρόσωπο
  • Ιδέα να βλάπτω κάποιον που αγαπώ
  • Ιδέα να κάνω κάτι κακό σε κάποιο ανήμπορο άτομο
  • Σκέψη να βλάπτω τον/την αδερφό/ή μου
  • Σκέψη να βλάπτω κάποιον που δεν μου έχει κάνει κάτι
  • Σκέψη να σπρώχνω κάποιον μπροστά από κάποιο διερχόμενο τρένο
  • Σκέψη να αρπάζω το κεφάλι κάποιου και το χτυπάω πάνω σε τοίχο
  • Σκέψη να εύχομαι να πεθάνει κάποιος
  • Εικόνα να πυροβολώ με όπλο κάποιον ή κάτι
  • Εικόνα να απειλώ με μπαλτά κάποιο μέλος της οικογένειάς μου
  • Σκέψη να χτυπάω ανθρώπους με τους οποίους έχω εντελώς αντίθετες απόψεις
  • Σκέψη να χτυπάω κάποιον άγνωστο
  • Ξαφνική παρόρμηση να κλοτσήσω ένα μωρό
  • Σκέψη να ρίχνω κάτω ένα μωρό
  • Σκέψη να πατάω κάποιο ζώο με το αμάξι
  • Παρόρμηση να γίνω βίαιος/η προς παιδιά, ειδικά προς μικρότερα παιδιά
  • Παρόρμηση να σπρώξω κάποιο παιδί έξω από το λεωφορείο
  • Παρόρμηση να επιτεθώ βίαια και να σκοτώσω κάποιον
  • Παρόρμηση να πατήσω κάποιον πεζό που περπατάει πολύ αργά
  • Παρόρμηση να χαστουκίσω κάποιον που μιλάει πάρα πολύ
  • Σκέψη να αφήσω τη γάτα μέσα στο ψυγείο
  • Σκέψη να βάλω τη γάτα στον φούρνο μικροκυμάτων
  • Ευχή να εξαφανιστεί κάποιος από προσώπου γης
  • Ευχή να χτυπήσει ή να τραυματιστεί κάποιο κοντινό μου πρόσωπο
  • Ευχή να πεθάνει ο/η σύζυγος

3.Σκέψεις για πρόκληση βλάβης στον εαυτό ή σε άλλους χωρίς πρόθεση

  • Σκέψη να προκαλώ κάποιο ατύχημα
  • Σκέψη να κρίνω λανθασμένα την ταχύτητα των άλλων αυτοκινήτων και να προκαλώ ατύχημα
  • Ανησυχία για κάτι να πηγαίνει στραβά εξαιτίας κάποιου δικού μου λάθους
  • Σκέψη να συμβαίνει ατύχημα καθώς οδηγώ με τα παιδιά στο αμάξι
  • Σκέψη να χτυπάω κάποιον καθώς οδηγώ κατά λάθος σε διάβαση πεζών
  • Σκέψη να πεθαίνει κάποιος που φεύγει από το σπίτι επειδή δεν τον αποχαιρέτησα
  • Σκέψη να συμβαίνει κάτι τρομερό επειδή δεν ήμουν προσεκτικός/ή

4.Σκέψεις σωματικής βλάβης ή θανάτου άλλων

  • Εικόνα να έχει τραυματιστεί ή σκοτωθεί ένα αγαπημένο μου πρόσωπο
  • Εικόνα να έχουν πεθάνει ή δολοφονηθεί μέλη της οικογένειάς μου
  • Σκέψη να μαθαίνω ότι ο/η σύζυγός μου έχει πεθάνει
  • Εικόνα να έχει τροχαίο ατύχημα η σύζυγός μου
  • Εικόνα ενός φίλου μου να σκοτώνεται σε κάποιο ατύχημα
  • Εικόνα της μητέρας μου να πεθαίνει από καρκίνο
  • Εικόνα του πατέρα μου να πεθαίνει
  • Σκέψη να αυτοκτονεί ο καλύτερός μου φίλος
  • Εικόνα του καλύτερού μου φίλος να είναι νεκρός
  • Εικόνα του καλύτερού μου φίλου να πέφτει από κάποιο κτίριο και να πεθαίνει
  • Εικόνα της κηδείας μου ή της κηδείας κάποιου αγαπημένου μου προσώπου
  • Εικόνα των παππούδων μου νεκρών
  • Να φαντάζομαι πώς θα είναι αν πεθάνει ο αδερφός μου
  • Εικόνα της οικογένειάς μου να βασανίζεται μπροστά μου
  • Εικόνα της οικογένειάς μου να σκοτώνεται σε τροχαίο δυστύχημα
  • Εικόνα των γονιών μου να πεθαίνουν σε σεισμό
  • Εικόνα του γιου μου να βρίσκεται μέσα σε χιονοστιβάδα
  • Σκέψη να παθαίνει τροχαίο ατύχημα ο σύντροφός μου
  • Σκέψη να νοσηλεύεται ο σύντροφός μου
  • Εικόνα της αδερφής μου να βιάζεται
  • Σκέψη της αδερφής μου να δολοφονείται από τον σύντροφό της
  • Σκέψη ότι η οικογένειά μου θα πεθάνει
  • Σκέψη ότι οι φίλοι μου θα πεθάνουν
  • Σκέψη να απάγονται τα παιδιά μου
  • Εικόνα ενός μωρού να πετιέται στις σκάλες
  • Σκέψη ενός αεροπλάνου να συντρίβεται στο οποίο επιβαίνουν φίλοι μου
  • Εικόνα της γάτας μου να διαμελίζεται από κάποιο σκύλο
  • Εικόνα του σκύλου μου να θανατώνεται ή να πεθαίνει
  • Σκέψη ότι αν έπεφτε το αεροπλάνο στο οποίο επιβαίνει κάποιος συγγενής μου, θα μειωνόταν η πιθανότητα να πέσει το αεροπλάνο στο οποίο επιβαίνω εγώ
  • Φόβος ότι ο σύζυγος και το παιδί μου θα πάθουν κακό εξαιτίας της έκθεσής τους σε αμίαντο
  • Σκέψη ότι κάποιο αγαπημένο μου πρόσωπο θα πεθάνει, επειδή σκέφτηκα τι θα έκανα αν όντως πέθαινε
  • Ιδέα ότι το να σκέφτομαι άσχημα πράγματα να συμβαίνουν σε ένα παιδί θα τα προκαλέσει πραγματικά
  • Σκέψη ότι κάτι τρομερό θα συμβεί σε κάποιο μέλος της οικογένειάς μου, αν τον/την αγνοήσω

5. Σκέψεις για δική μου σωματική βλάβη ή θάνατο

  • Σκέψη να πεθαίνω και να πηγαίνω στην κηδεία μου για να δω ποιος θα παραστεί
  • Σκέψη για το πώς ο θάνατός μου θα επηρεάσει τους άλλους γύρω μου
  • Σκέψη να με δολοφονούν
  • Σκέψη να με βιάζουν
  • Εικόνα να με κατασπαράζει ένας καρχαρίας
  • Σκέψη να μου μπαίνει στο μάτι μια ομπρέλα
  • Εικόνα αντικειμένων να πετιούνται στο μάτι μου
  • Σκέψη κάποιος να με ακολουθεί τη νύχτα
  • Εικόνα να με χτυπάει ένα αυτοκίνητο
  • Σκέψη να παθαίνω τροχαίο ατύχημα
  • Σκέψη κάποιου να μου επιτίθεται, καθώς περπατάω μόνος/η
  • Σκέψη να μου επιτίθενται τη νύχτα
  • Σκέψη μαχαιριών να μου κόβουν τον λαιμό
  • Σκέψη να πεθαίνω ξαφνικά
  • Σκέψη να παγιδεύομαι σε αμάξι κάτω από το νερό
  • Σκέψη το αμάξι να τυλίγεται στις φλόγες, καθώς οδηγώ
  • Σκέψη να πνίγομαι από γυαλιά που πέφτουν πάνω μου
  • Εικόνα να παραπατάω στην κορυφή της σκάλας και να πέφτω
  • Σκέψη να παθαίνω τροχαίο ατύχημα μαζί με τα αδέρφια μου
  • Σκέψη να μου επιτίθεται ένας άγνωστος
  • Σκέψη το αεροπλάνο στο οποίο επιβαίνω να συντρίβεται
  • Σκέψη να με στραγγαλίζουν

6. Σκέψεις για μόλυνση

  • Σκέψη να κολλάω μια ασθένεια από τη χρήση δημόσιας πισίνας
  • Σκέψη να κολλάω ασθένειες από διάφορα μέρη
  • Σκέψη να έχω μια ασθένεια
  • Σκέψη να παθαίνω κάποιο κακό από τη χρήση δημόσιας τουαλέτας
  • Σκέψη ότι μπορεί να κόλλησα μια ασθένεια επειδή άγγιξα το χαρτί της τουαλέτας
  • Σκέψη ότι τα χέρια μου είναι συνεχώς βρώμικα
  • Σκέψη να κολλάω μια ασθένεια από την επαφή μου με άρρωστο άτομο
  • Σκέψη ότι τα χέρια μου μολύνθηκαν μετά τη χρήση τουαλέτας
  • Σκέψη ότι παθαίνω κακό λόγω έκθεσης σε αμίαντο

7.Ιδέες για πρόκληση κοινωνικών προβλημάτων  λόγω παρορμητικών πράξεων

  • Ιδέα να προσβάλλω/βρίσω την οικογένεια ή τους φίλους μου
  • Παρόρμηση να προσβάλλω έναν φίλο χωρίς προφανή λόγο
  • Σκέψη να λέω κάτι αγενές/προσβλητικό
  • Σκέψη να είμαι αγενής μπροστά σε άλλους
  • Σκέψη να βρίζω την οικογένειά μου
  • Εικόνα να ουρλιάζω στους συγγενείς μου
  • Παρόρμηση να πληγώσω κάποιον με τα λόγια μου
  • Σκέψη να βρίσω/φωνάξω στον ανώτερό μου
  • Σκέψη ότι ίσως να διέλυσα τη σχέση μου με έναν φίλο
  • Παρόρμηση να καλέσω τον/τη σύντροφό μου και να τον/τη χωρίσω
  • Σκέψεις ότι κάνω κάτι ντροπιαστικό σε κοινή θέα κατά λάθος, όπως ότι ξεχνάω να φορέσω μπλούζα
  • Παρόρμηση να πω κάτι άσχημο και να καταραστώ κάποιον
  • Παρόρμηση να σπρώξω κάποιον μέσα στο πλήθος
  • Παρόρμηση να φωνάξω σε κάποιον και να τον βρίσω
  • Παρόρμηση να πω απρέπειες σε άλλους
  • Παρόρμηση να πω πράγματα που δεν πρέπει
  • Παρόρμηση να κάνω κάτι ντροπιαστικό ή απρεπές
  • Ιδέα να κατηγορήσω τον συνάδελφό μου για δικά μου λάθη

8.Σκέψεις για την ασφάλεια του σπιτιού και του αυτοκινήτου

  • Σκέψη ότι άφησα την πόρτα ξεκλείδωτη
  • Σκέψη ότι δεν κλείδωσα το σπίτι σωστά
  • Σκέψη ότι γίνεται διάρρηξη στο σπίτι μου, όσο λείπω
  • Σκέψη ότι άφησα ανοιχτή μια ηλεκτρική συσκευή και έπιασε φωτιά
  • Σκέψη ότι άφησα το σίδερο στην πρίζα
  • Σκέψη να αφήνω την ισιωτική μαλλιών στο χαλί και να ξεχνάω να βγάλω την πρίζα
  • Σκέψη οι ηλεκτρικές συσκευές να πιάνουν φωτιά, όσο λείπω από το σπίτι
  • Σκέψη ότι άφησα τη σόμπα και τον φούρνο της κουζίνας ανοιχτά και προκάλεσα φωτιά
  • Σκέψη ότι το σπίτι μου έχει καεί και έχω χάσει τα πάντα
  • Σκέψεις ότι κάτι δεν έσβησα σωστά και έπιασε φωτιά
  • Σκέψεις ότι άφησα κάτι ανοιχτό ή ξεκλείδωτο
  • Σκέψη ότι έχω αφήσει ανοιχτή την ηλεκτρική κουβέρτα
  • Σκέψη ότι έχω αφήσει ξεκλείδωτο το αυτοκίνητο
  • Σκέψη ότι δεν έχω βάλει το χειρόφρενο σωστά και ότι το αυτοκίνητό μου θα πέσει πάνω σε άλλα αυτοκίνητα, όσο εγώ θα λείπω
  • Σκέψη ότι έχασα το κλειδί του αυτοκινήτου μου και ευθύνομαι για την κλοπή του
  • Σκέψη ότι ξέχασα να πληρώσω για το πάρκινγκ
  • Σκέψη ότι κάποιος θα κάνει διάρρηξη και θα βλάψει εμένα ή την οικογένειά μου
  • Σκέψη ότι άφησα ανοιχτά τα φώτα του αυτοκινήτου

9.Σκέψεις για παρέκκλιση από ηθικούς κανόνες (με ή χωρίς πρόθεση)

  • Σκέψη να κάνω κάτι κακό
  • Σκέψη που είναι αντίθετη από τα ηθικά μου πιστεύω
  • Σκέψεις που είναι αντίθετες από τα θρησκευτικά μου πιστεύω
  • Σκέψη να μη λογαριάζω  τους άλλους
  • Ιδέα ότι δεν είμαι καλός/ή με όλους συνέχεια
  • Σκέψη ότι έχω έντονο θυμό προς κάποιον, σχετικά με μια παρελθούσα εμπειρία
  • Να ελπίζω για κάποιον να μην επιτύχει κάτι
  • Σκέψη ότι είμαι καλύτερος/η από άλλους ανθρώπους
  • Σκέψη ότι «γυρνάω την πλάτη μου» σε έναν φίλο

10.Σκέψεις για απώλεια ελέγχου ή συμπεριφορά εκτός χαρακτήρα

  • Σκέψη να είμαι πάνω σε κούνια και να μην μπορώ να την ελέγξω νοητικά· η σκέψη ότι η κούνια κινείται κυκλικά αντί να πηγαίνει μπρος-πίσω
  • Εικόνα να τραγουδώ στην κηδεία ενός φίλου
  • Παρόρμηση να κάνω κάτι που δεν είναι στον χαρακτήρα μου
  • Σκέψη ότι θα βγω εκτός ελέγχου
  • Σκέψεις να σπάω ένα τραπέζι γεμάτο με γυάλινα αντικείμενα
  • Σκέψεις ότι κάνω κάτι «επεισοδιακό», όπως ότι κλέβω μια τράπεζα

11.Αμφιβολίες για τη μνήμη μου

  • Σκέψεις ότι έχω ξεχάσει κάτι που χρειάζομαι, ενώ το έχω ήδη ελέγξει
  • Σκέψη ότι έχω ξεχάσει κάτι, αμέσως μόλις βγω έξω από το σπίτι
  • Σκέψη ότι έχω ξεχάσει τα κλειδιά μου μέσα στο σπίτι
  • Σκέψεις ότι έχω ξεχάσει κάτι σημαντικό
  • Σκέψη ότι δεν έχω χρήματα για το λεωφορείο, ενώ ξέρω ότι έχω
  • Σκέψη ότι δεν έχω χρήματα την στιγμή που πρέπει να πληρώσω για κάτι

12.Παρόρμηση για φυγή

  • Παρόρμηση να συνεχίσω απλώς να οδηγώ και να μην πω σε κανέναν τίποτα
  • Παρόρμηση να μαζέψω τα πράγματά μου, να φύγω στο εξωτερικό και να κόψω κάθε δεσμό με όλους
  • Εικόνα να το σκάω από το σπίτι
  • Παρόρμηση να τα παρατήσω όλα και να ακολουθήσω μια εντελώς διαφορετική ζωή

13.Γενικές αρνητικές σκέψεις και σκέψεις σχετικά με αποτυχία

  • Σκέψη ότι ο πατέρας μου χάνει τα πάντα για τα οποία έχει δουλέψει
  • Σκέψεις ότι είμαι μόνος/η, χωρίς κανέναν στον κόσμο
  • Σκέψη ότι θα τα αφήσω όλα για την τελευταία στιγμή και θα χάσω τη χρονιά μου στο πανεπιστήμιο
  • Σκέψη μιας ντροπιαστικής κατάστασης, εξευτελισμού, ή αποτυχίας στο παρελθόν
  • Σκέψη ενός στενάχωρου περιστατικού
  • Σκέψη ότι απογοητεύω τους φίλους μου
  • Σκέψη ότι μου πέφτουν τα μαλλιά μου
  • Σκέψη ότι θα γίνω ένα ανάξιο άτομο
  • Σκέψη ότι θα γίνω άστεγος/η ή θα μείνω χωρίς σπίτι

14.Σκέψεις με σεξουαλικό περιεχόμενο

  • Σκέψεις για βίαιες σεξουαλικές συμπεριφορές
  • Σκέψεις για σεξουαλική έλξη προς γνωστές ή άγνωστες γυναίκες
  • Σκέψη για «μη φυσιολογικές» σεξουαλικές πράξεις
  • Παρόρμηση να επιτεθώ σεξουαλικά σε μια γυναίκα, γνωστή ή άγνωστη
  • Παρόρμηση να προβώ σε σεξουαλικές πράξεις που προκαλούν πόνο στον σύντροφό μου
  • Εικόνα που περιλαμβάνει σεξ με ακατάλληλους συντρόφους
  • Εικόνα πέους
  • Εικόνα που περιλαμβάνει σεξ με άσχημους ανθρώπους στο λεωφορείο
  • Ανεπιθύμητη σεξουαλική παρόρμηση ή εικόνα
  • Σκέψη ότι κάνω σεξ με την ετεροθαλή αδερφή μου
  • Εικόνα ότι κάνω σεξ με τον/τη δάσκαλο/α μου
  • Εικόνα να απατώ τον/τη σύντροφό μου
  • Σκέψη ότι κάνω σεξ με κάποιον που δεν μου αρέσει
  • Εικόνα να κάνω σεξ με φίλο/η μου του αντίθετου φύλου

15.Σκέψεις για συμμετρία, ακρίβεια ή ορθότητα

  • Σκέψη ότι τα αντικείμενα δεν είναι τέλεια τακτοποιημένα

[1] Ο Κατάλογος των Ανεπιθύμητων Παρεισφρητικών Σκέψεων περιλαμβάνεται στο βιβλίο: Wilhelm, S. & Steketee, G. (2006). Cognitive Therapy for OCD: A Guide for Professionals. New Harbinger Publications. Μεταφράστηκε και αποδόθηκε στην ελληνική γλώσσα από την Ειρήνη Τσαλαφούτα με την επιστημονική επιμέλεια της Γκόλφως Λιαμάκη.

* Ελεύθερη Απόδοση στα Ελληνικά του άρθρου Navigating friendships with OCD: Tips to help youth determine whether to share an OCD diagnosis, της Marni L. Jacob, PhD, ABPP (President of OCD Central & South Florida) & Kyle King (IOCDF Advocate).

Μετάφραση: Ειρήνη Τσαλαφούτα, Επιστημονική Επιμέλεια: Γκόλφω Λιαμάκη

 

Μία συχνή δυσκολία για τα παιδιά και τους εφήβους με Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (ΙΨΔ) είναι να αποφασίσουν εάν θα μιλήσουν για αυτήν στους φίλους τους.  Οι πιο συχνές ανησυχίες τους είναι:  «Θα δείξουν κατανόηση οι φίλοι μου;», «Θα θέλουν ακόμα να είναι φίλοι μου;», «Θα με κοροϊδεύουν;» ή «Θα το μετανιώσω ότι μίλησα για την ΙΨΔ;» Η απόφαση για το αν θα μιλήσει κανείς για την ΙΨΔ και σε ποιον είναι προσωπική και δεν υπάρχει μια απόλυτα σωστή απάντηση. Παρακάτω παρουσιάζονται ορισμένες συμβουλές σχετικά με την απόφαση αυτή:

Αποφασίζοντας αν θα το μοιραστείς ή όχι.

Όπως αναφέρθηκε ήδη, το να μιλήσει κανείς για την ΙΨΔ είναι μια προσωπική απόφαση· μπορεί να έχει πολλά οφέλη, μπορεί όμως να φέρει και κάποιες δυσκολίες. Ορισμένοι άνθρωποι επιλέγουν να μην μιλήσουν για την ΙΨΔ, έως ότου νιώσουν καλύτερα και πιο σταθερά συναισθηματικά. Άλλοι επιλέγουν να μιλήσουν όταν νιώθουν πολύ άσχημα, σε μια προσπάθεια να νιώσουν ότι οι άλλοι κατανοούν αυτό που περνάνε και να λάβουν υποστήριξη κατά τη διάρκεια μιας δύσκολης περιόδου. Ωστόσο, στην απόφασή σου να μιλήσεις για τη ΙΨΔ, είναι σημαντικό να λάβεις υπόψη σου το ενδεχόμενο να υπάρξουν και κάποιες αρνητικές συνέπειες όπως η απόρριψη ή αρνητική κριτική. Γι’ αυτό, καλό είναι να έχεις υπόψη σου τα παρακάτω καθώς το σκέφτεσαι: (1) Αισθάνεσαι ότι χρειάζεσαι την υποστήριξη των φίλων σου; (2) Τα συμπτώματά σου σού δημιουργούν κάποια κοινωνική δυσκολία; Σκέψου, για παράδειγμα, εάν αποφεύγεις δραστηριότητες ή καθυστερείς σε εργασίες και εάν το να γνώριζαν οι άλλοι τους πραγματικούς λόγους των δυσκολιών σου θα σε βοηθούσε; (4) Πιστεύεις ότι θα σε βοηθήσει εάν μιλήσεις για τη διαταραχή σου ή πιέζεσαι για να το κάνεις; (5) Υπάρχουν λόγοι να μη μιλήσεις για τη διαταραχή σου; Υπάρχουν για παράδειγμα βάσιμοι λόγοι να πιστεύεις ότι θα στιγματιστείς ή θα σε απορρίψουν;

Αποφασίζοντας σε ποιον θα το πεις.

Ενδεχομένως να μην είναι όλοι οι φίλοι σου  το ίδιο κατάλληλοι για να τους μιλήσεις για την ΙΨΔ. Με κάποιους φίλους σου απλώς κάνεις παρέα και περνάς ευχάριστα μαζί τους. Με άλλους μπορεί να νιώθεις πιο κοντά και αυτοί ίσως είναι εκείνοι στους οποίους μπορείς να μιλήσεις για τη διαταραχή σου. Αν λοιπόν σκέφτεσαι να μιλήσεις σε φίλους σου,  καλό θα είναι να ξεκινήσεις με έναν κοντινό σου φίλο με τον οποίο αισθάνεσαι σιγουριά και ασφάλεια.

Αποφασίζοντας τι θα μοιραστείς.

Υπάρχουν δύο βασικά πράγματα που μπορείς να μοιραστείς: τη διαταραχή αυτή καθ’ αυτή ή το περιεχόμενο της διαταραχής. Δηλαδή, μπορείς είτε να μοιραστείς πληροφορίες γενικά για την ΙΨΔ, ή να μοιραστείς τι ακριβώς σε απασχολεί εσένα προσωπικά, δηλαδή συγκεκριμένες σκέψεις ή τελετουργίες. Γενικά, είναι ευκολότερο να μοιραστεί κανείς αρχικά γενικές πληροφορίες για την ΙΨΔ, παρά να μιλήσει πιο συγκεκριμένα για το τι απασχολεί τον ίδιο, οπότε ίσως θα ήταν καλύτερο για αρχή να μιλήσεις και εσύ γενικά για την ΙΨΔ. Επίσης, καλό είναι να γνωρίζεις ότι δεν είναι απαραίτητο να μιλήσεις για τα πάντα που σε απασχολούν, καθώς μπορεί να υπάρχουν πτυχές της ΙΨΔ που είναι πιο προσωπικές από άλλες και ίσως δεν θα ήθελες να τις μοιραστείς με άλλους ακόμη. Εάν ο/η φίλος/η σου σού κάνει ερωτήσεις για πράγματα που δεν θέλεις να μοιραστείς, μπορείς να του/της πεις ότι δεν νιώθεις άνετα να συζητήσεις κάποιες λεπτομέρειες. Γενικά, καλό είναι να μοιράζεσαι πληροφορίες για την ΙΨΔ σταδιακά, γιατί έτσι θα μπορείς να παρατηρήσεις την αντίδραση των άλλων και να δεις εάν νιώθεις άνετα να μοιραστείς περισσότερα.

Να είσαι προετοιμασμένος/η για τους τρόπους που μπορεί να αντιδράσουν οι άλλοι.

Γενικά, φαίνεται ότι υπάρχουν τρεις βασικοί τρόποι με τους οποίους ο/η φίλος/η μπορεί να αντιδράσει όταν μάθει ότι έχεις ΙΨΔ: θετικά, αρνητικά ή ουδέτερα. Στην ιδανική περίπτωση, ο/η φίλος/η σου θα αντιδράσει θετικά, με λόγια υποστήριξης. Όμως μπορεί να αντιδράσει ουδέτερα, για παράδειγμα, να σε ακούσει και μετά να περάσει σε άλλο άσχετο θέμα χωρίς να συζητήσει μαζί σου για την ΙΨΔ. Αυτό μπορεί να φαίνεται σαν αρνητική αντίδραση και να σε απογοητεύει, όμως μια ουδέτερη απάντηση ενδέχεται επίσης να σημαίνει ότι ο/η φίλος/η σου δεν σε βλέπει διαφορετικά λόγω της διαταραχής και ότι για αυτόν/ην είσαι ακριβώς το ίδιο άτομο. Μπορεί ωστόσο να αντιδράσει αρνητικά, για παράδειγμα να σε κοροϊδέψει ή να σε κάνει να αισθανθείς άσχημα. Σε αυτήν την περίπτωση, καλό είναι να ξανασκεφτείς εάν το άτομο αυτό αξίζει να είναι φίλος σου.

Να είσαι προετοιμασμένος/η ότι μπορεί να μην σε καταλάβουν.

Η ΙΨΔ είναι μια ψυχική διαταραχή η οποία συχνά χαρακτηρίζεται από παράλογες και παράξενες σκέψεις και συμπεριφορές. Κατά συνέπεια, πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να την κατανοήσουν. Αν και οι φίλοι σου μπορεί να μην καταλάβουν τι πραγματικά είναι η ΙΨΔ, οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να κατανοήσουν  σε κάποιο βαθμό όταν κάποιος αγχώνεται και υποφέρει. Επομένως, εάν πεις ότι αντιμετωπίζεις κάτι πολύ δύσκολο, είναι πιθανό οι φίλοι σου να σε καταλάβουν σε κάποιο βαθμό, και ελπίζουμε ότι θα είναι υποστηρικτικοί μαζί σου. Μπορεί όμως οι φίλοι σου να αντιδράσουν με αδιαφορία. Εάν συμβεί αυτό, καλό είναι να σκεφτείς τις προθέσεις τους, πριν αντιδράσεις. Δείχνουν αδιάφοροι για να μην αισθανθείς άσχημα ή μήπως δεν καταλαβαίνουν τι πραγματικά είναι η ΙΨΔ και το πόσο σε ταλαιπωρεί; Εάν πιστεύεις ότι οι προθέσεις των φίλων σου είναι καλές, μπορείς να προσπαθήσεις να τους εξηγήσεις τι πραγματικά είναι η ΙΨΔ, ώστε να μπορέσουν να σε στηρίξουν καλύτερα.

Πες στους φίλους σου τι θέλεις να κάνουν.

Ιδανικά οι φίλοι σου θα εκτιμήσουν ότι διάλεξες να μοιραστείς μαζί τους κάτι τόσο προσωπικό και κάποιοι θα θέλουν να σε βοηθήσουν με κάποιον τρόπο. Πες τους εσύ τι θέλεις να κάνουν. Θέλεις να σε στηρίξουν; Θέλεις να σου λένε κάτι όταν σε βλέπουν αγχωμένο; Θέλεις να σου αποσπούν την προσοχή όταν πιστεύουν ότι αγχώνεσαι ή να σε ενθαρρύνουν να κάνετε κάτι ευχάριστο; Σκέψου τι χρειάζεσαι και/ή θέλεις από τους φίλους σας και μοιράσου το μαζί τους ώστε να ξέρουν πώς να σε βοηθήσουν καλύτερα. Μπορεί να μη χρειάζεσαι κάποια πρακτική βοήθεια από τους φίλους σου αλλά να θέλεις μόνο να σε ακούσουν. Πες τους το, καθώς μπορεί εκείνοι να έχουν καλές προθέσεις να βοηθήσουν, αλλά εσύ να μην θέλεις να γίνουν ο «θεραπευτής» σου. Επιπλέον, εάν θέλεις όσα μοιράστηκες να μείνουν μεταξύ σας, εξήγησέ τους το, ώστε να μην πουν σε άλλους αυτά που τους εμπιστεύτηκες.

Να είσαι προσεκτικός/ή με τον τρόπο με τον οποίο αναφέρεσαι στην ΙΨΔ.

Κάποιοι άνθρωποι όταν μιλάνε για κάτι σοβαρό, όπως για μια ψυχική διαταραχή, χρησιμοποιούν το χιούμορ ή τον αυτοσαρκασμό για να ελαφρύνουν την ατμόσφαιρα. Ωστόσο, εάν θέλεις να το κάνεις και εσύ θα πρέπει να είσαι προσεκτικός/ή με τον τρόπο που αναφέρεσαι στην ΙΨΔ γιατί εάν  εσύ υποτιμάς τον εαυτό σου ή τον αποκαλείς «παράξενο» ή «περίεργο», αυτό μπορεί να το κάνουν και οι φίλοι σου θεωρώντας ότι δεν σε πειράζει.

Να το μοιραστείς ή όχι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης;

Κάποιοι αναρωτιούνται εάν είναι καλό να μιλήσουν για τη διαταραχή τους δημόσια στα  μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπως στο Facebook ή στο Instagram, και αυτό είναι επίσης θέμα προσωπικής επιλογής. Για κάποιους, το να μιλήσουν δημόσια για αυτό που αντιμετωπίζουν μπορεί να είναι βοηθητικό και ανακουφιστικό καθώς με αυτόν τον τρόπο μπορεί να έρθουν σε επαφή με άλλα άτομα που αντιμετωπίζουν παρόμοιες δυσκολίες. Ενδέχεται επίσης με αυτή τους την απόφαση να γίνουν παράδειγμα για άλλα άτομα να μιλήσουν για τη διαταραχή τους ή να αναζητήσουν βοήθεια. Ωστόσο, εάν πάρεις μια τέτοια απόφαση, είναι καλό να έχεις υπόψη σου ότι αυτό θα περιορίσει τη δυνατότητά σου να ελέγξεις ποιος το γνωρίζει και επίσης αυξάνει την πιθανότητα αρνητικών αντιδράσεων. Επιπλέον, θα πρέπει να έχεις υπόψη σου ότι οτιδήποτε δημοσιεύεις στα κοινωνικά δίκτυα παραμένει εκεί για αόριστο χρόνο και κατά συνέπεια είναι απαραίτητο να λάβεις υπόψη σου εάν αυτό θέλεις να σε ακολουθεί και στο μέλλον. Επομένως, καλό είναι να το σκεφτείς πολύ καλά ζυγίζοντας προσεκτικά τα υπέρ και τα κατά πριν πάρεις μια τέτοια απόφαση, καθώς και εάν αισθάνεσαι σε θέση να διαχειριστείς τις όποιες αντιδράσεις ενδέχεται να λάβεις. Πιθανόν το να ζεις καθημερινά με την ΙΨΔ  να σου είναι ήδη αρκετό και ίσως να μην θέλεις  να προσθέσεις και άλλες έγνοιες. Εάν θέλεις να συνδεθείς με άλλα άτομα με ΙΨΔ, μπορείς να συμμετάσχεις σε μια ομάδα ή σε κάποιο forum που αφορά την ΙΨΔ.

Εάν αποφασίσεις να μιλήσεις για την ΙΨΔ  σε στενούς σου φίλους, υπάρχουν πολλές πηγές που θα μπορούσες να χρησιμοποιήσεις για να τους βοηθήσεις να σε κατανοήσουν καλύτερα. Για παράδειγμα, μπορείς να τους προτείνεις να παρακολουθήσουν ένα ντοκιμαντέρ για την ΙΨΔ μαζί σου ή να τους πεις να βρουν πληροφορίες στο iocdf.org. Θα μπορούσες, επίσης να τους ζητήσεις να παρακολουθήσετε μαζί  μια εκδήλωση ευαισθητοποίησης για την ΙΨΔ.