Να μιλήσω στους φίλους μου για την Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή;*

* Ελεύθερη Απόδοση στα Ελληνικά του άρθρου Navigating friendships with OCD: Tips to help youth determine whether to share an OCD diagnosis, της Marni L. Jacob, PhD, ABPP (President of OCD Central & South Florida) & Kyle King (IOCDF Advocate).

Μετάφραση: Ειρήνη Τσαλαφούτα, Επιστημονική Επιμέλεια: Γκόλφω Λιαμάκη

Μία συχνή δυσκολία για τα παιδιά και τους εφήβους με Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (ΙΨΔ) είναι να αποφασίσουν εάν θα μιλήσουν για αυτήν στους φίλους τους.  Οι πιο συχνές ανησυχίες τους είναι:  «Θα δείξουν κατανόηση οι φίλοι μου;», «Θα θέλουν ακόμα να είναι φίλοι μου;», «Θα με κοροϊδεύουν;» ή «Θα το μετανιώσω ότι μίλησα για την ΙΨΔ;» Η απόφαση για το αν θα μιλήσει κανείς για την ΙΨΔ και σε ποιον είναι προσωπική και δεν υπάρχει μια απόλυτα σωστή απάντηση. Παρακάτω παρουσιάζονται ορισμένες συμβουλές σχετικά με την απόφαση αυτή:

Αποφασίζοντας αν θα το μοιραστείς ή όχι.

Όπως αναφέρθηκε ήδη, το να μιλήσει κανείς για την ΙΨΔ είναι μια προσωπική απόφαση· μπορεί να έχει πολλά οφέλη, μπορεί όμως να φέρει και κάποιες δυσκολίες. Ορισμένοι άνθρωποι επιλέγουν να μην μιλήσουν για την ΙΨΔ, έως ότου νιώσουν καλύτερα και πιο σταθερά συναισθηματικά. Άλλοι επιλέγουν να μιλήσουν όταν νιώθουν πολύ άσχημα, σε μια προσπάθεια να νιώσουν ότι οι άλλοι κατανοούν αυτό που περνάνε και να λάβουν υποστήριξη κατά τη διάρκεια μιας δύσκολης περιόδου. Ωστόσο, στην απόφασή σου να μιλήσεις για τη ΙΨΔ, είναι σημαντικό να λάβεις υπόψη σου το ενδεχόμενο να υπάρξουν και κάποιες αρνητικές συνέπειες όπως η απόρριψη ή αρνητική κριτική. Γι’ αυτό, καλό είναι να έχεις υπόψη σου τα παρακάτω καθώς το σκέφτεσαι: (1) Αισθάνεσαι ότι χρειάζεσαι την υποστήριξη των φίλων σου; (2) Τα συμπτώματά σου σού δημιουργούν κάποια κοινωνική δυσκολία; Σκέψου, για παράδειγμα, εάν αποφεύγεις δραστηριότητες ή καθυστερείς σε εργασίες και εάν το να γνώριζαν οι άλλοι τους πραγματικούς λόγους των δυσκολιών σου θα σε βοηθούσε; (4) Πιστεύεις ότι θα σε βοηθήσει εάν μιλήσεις για τη διαταραχή σου ή πιέζεσαι για να το κάνεις; (5) Υπάρχουν λόγοι να μη μιλήσεις για τη διαταραχή σου; Υπάρχουν για παράδειγμα βάσιμοι λόγοι να πιστεύεις ότι θα στιγματιστείς ή θα σε απορρίψουν;

Αποφασίζοντας σε ποιον θα το πεις.

Ενδεχομένως να μην είναι όλοι οι φίλοι σου  το ίδιο κατάλληλοι για να τους μιλήσεις για την ΙΨΔ. Με κάποιους φίλους σου απλώς κάνεις παρέα και περνάς ευχάριστα μαζί τους. Με άλλους μπορεί να νιώθεις πιο κοντά και αυτοί ίσως είναι εκείνοι στους οποίους μπορείς να μιλήσεις για τη διαταραχή σου. Αν λοιπόν σκέφτεσαι να μιλήσεις σε φίλους σου,  καλό θα είναι να ξεκινήσεις με έναν κοντινό σου φίλο με τον οποίο αισθάνεσαι σιγουριά και ασφάλεια.

Αποφασίζοντας τι θα μοιραστείς.

Υπάρχουν δύο βασικά πράγματα που μπορείς να μοιραστείς: τη διαταραχή αυτή καθ’ αυτή ή το περιεχόμενο της διαταραχής. Δηλαδή, μπορείς είτε να μοιραστείς πληροφορίες γενικά για την ΙΨΔ, ή να μοιραστείς τι ακριβώς σε απασχολεί εσένα προσωπικά, δηλαδή συγκεκριμένες σκέψεις ή τελετουργίες. Γενικά, είναι ευκολότερο να μοιραστεί κανείς αρχικά γενικές πληροφορίες για την ΙΨΔ, παρά να μιλήσει πιο συγκεκριμένα για το τι απασχολεί τον ίδιο, οπότε ίσως θα ήταν καλύτερο για αρχή να μιλήσεις και εσύ γενικά για την ΙΨΔ. Επίσης, καλό είναι να γνωρίζεις ότι δεν είναι απαραίτητο να μιλήσεις για τα πάντα που σε απασχολούν, καθώς μπορεί να υπάρχουν πτυχές της ΙΨΔ που είναι πιο προσωπικές από άλλες και ίσως δεν θα ήθελες να τις μοιραστείς με άλλους ακόμη. Εάν ο/η φίλος/η σου σού κάνει ερωτήσεις για πράγματα που δεν θέλεις να μοιραστείς, μπορείς να του/της πεις ότι δεν νιώθεις άνετα να συζητήσεις κάποιες λεπτομέρειες. Γενικά, καλό είναι να μοιράζεσαι πληροφορίες για την ΙΨΔ σταδιακά, γιατί έτσι θα μπορείς να παρατηρήσεις την αντίδραση των άλλων και να δεις εάν νιώθεις άνετα να μοιραστείς περισσότερα.

Να είσαι προετοιμασμένος/η για τους τρόπους που μπορεί να αντιδράσουν οι άλλοι.

Γενικά, φαίνεται ότι υπάρχουν τρεις βασικοί τρόποι με τους οποίους ο/η φίλος/η μπορεί να αντιδράσει όταν μάθει ότι έχεις ΙΨΔ: θετικά, αρνητικά ή ουδέτερα. Στην ιδανική περίπτωση, ο/η φίλος/η σου θα αντιδράσει θετικά, με λόγια υποστήριξης. Όμως μπορεί να αντιδράσει ουδέτερα, για παράδειγμα, να σε ακούσει και μετά να περάσει σε άλλο άσχετο θέμα χωρίς να συζητήσει μαζί σου για την ΙΨΔ. Αυτό μπορεί να φαίνεται σαν αρνητική αντίδραση και να σε απογοητεύει, όμως μια ουδέτερη απάντηση ενδέχεται επίσης να σημαίνει ότι ο/η φίλος/η σου δεν σε βλέπει διαφορετικά λόγω της διαταραχής και ότι για αυτόν/ην είσαι ακριβώς το ίδιο άτομο. Μπορεί ωστόσο να αντιδράσει αρνητικά, για παράδειγμα να σε κοροϊδέψει ή να σε κάνει να αισθανθείς άσχημα. Σε αυτήν την περίπτωση, καλό είναι να ξανασκεφτείς εάν το άτομο αυτό αξίζει να είναι φίλος σου.

Να είσαι προετοιμασμένος/η ότι μπορεί να μην σε καταλάβουν.

Η ΙΨΔ είναι μια ψυχική διαταραχή η οποία συχνά χαρακτηρίζεται από παράλογες και παράξενες σκέψεις και συμπεριφορές. Κατά συνέπεια, πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να την κατανοήσουν. Αν και οι φίλοι σου μπορεί να μην καταλάβουν τι πραγματικά είναι η ΙΨΔ, οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να κατανοήσουν  σε κάποιο βαθμό όταν κάποιος αγχώνεται και υποφέρει. Επομένως, εάν πεις ότι αντιμετωπίζεις κάτι πολύ δύσκολο, είναι πιθανό οι φίλοι σου να σε καταλάβουν σε κάποιο βαθμό, και ελπίζουμε ότι θα είναι υποστηρικτικοί μαζί σου. Μπορεί όμως οι φίλοι σου να αντιδράσουν με αδιαφορία. Εάν συμβεί αυτό, καλό είναι να σκεφτείς τις προθέσεις τους, πριν αντιδράσεις. Δείχνουν αδιάφοροι για να μην αισθανθείς άσχημα ή μήπως δεν καταλαβαίνουν τι πραγματικά είναι η ΙΨΔ και το πόσο σε ταλαιπωρεί; Εάν πιστεύεις ότι οι προθέσεις των φίλων σου είναι καλές, μπορείς να προσπαθήσεις να τους εξηγήσεις τι πραγματικά είναι η ΙΨΔ, ώστε να μπορέσουν να σε στηρίξουν καλύτερα.

Πες στους φίλους σου τι θέλεις να κάνουν.

Ιδανικά οι φίλοι σου θα εκτιμήσουν ότι διάλεξες να μοιραστείς μαζί τους κάτι τόσο προσωπικό και κάποιοι θα θέλουν να σε βοηθήσουν με κάποιον τρόπο. Πες τους εσύ τι θέλεις να κάνουν. Θέλεις να σε στηρίξουν; Θέλεις να σου λένε κάτι όταν σε βλέπουν αγχωμένο; Θέλεις να σου αποσπούν την προσοχή όταν πιστεύουν ότι αγχώνεσαι ή να σε ενθαρρύνουν να κάνετε κάτι ευχάριστο; Σκέψου τι χρειάζεσαι και/ή θέλεις από τους φίλους σας και μοιράσου το μαζί τους ώστε να ξέρουν πώς να σε βοηθήσουν καλύτερα. Μπορεί να μη χρειάζεσαι κάποια πρακτική βοήθεια από τους φίλους σου αλλά να θέλεις μόνο να σε ακούσουν. Πες τους το, καθώς μπορεί εκείνοι να έχουν καλές προθέσεις να βοηθήσουν, αλλά εσύ να μην θέλεις να γίνουν ο «θεραπευτής» σου. Επιπλέον, εάν θέλεις όσα μοιράστηκες να μείνουν μεταξύ σας, εξήγησέ τους το, ώστε να μην πουν σε άλλους αυτά που τους εμπιστεύτηκες.

Να είσαι προσεκτικός/ή με τον τρόπο με τον οποίο αναφέρεσαι στην ΙΨΔ.

Κάποιοι άνθρωποι όταν μιλάνε για κάτι σοβαρό, όπως για μια ψυχική διαταραχή, χρησιμοποιούν το χιούμορ ή τον αυτοσαρκασμό για να ελαφρύνουν την ατμόσφαιρα. Ωστόσο, εάν θέλεις να το κάνεις και εσύ θα πρέπει να είσαι προσεκτικός/ή με τον τρόπο που αναφέρεσαι στην ΙΨΔ γιατί εάν  εσύ υποτιμάς τον εαυτό σου ή τον αποκαλείς «παράξενο» ή «περίεργο», αυτό μπορεί να το κάνουν και οι φίλοι σου θεωρώντας ότι δεν σε πειράζει.

Να το μοιραστείς ή όχι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης;

Κάποιοι αναρωτιούνται εάν είναι καλό να μιλήσουν για τη διαταραχή τους δημόσια στα  μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπως στο Facebook ή στο Instagram, και αυτό είναι επίσης θέμα προσωπικής επιλογής. Για κάποιους, το να μιλήσουν δημόσια για αυτό που αντιμετωπίζουν μπορεί να είναι βοηθητικό και ανακουφιστικό καθώς με αυτόν τον τρόπο μπορεί να έρθουν σε επαφή με άλλα άτομα που αντιμετωπίζουν παρόμοιες δυσκολίες. Ενδέχεται επίσης με αυτή τους την απόφαση να γίνουν παράδειγμα για άλλα άτομα να μιλήσουν για τη διαταραχή τους ή να αναζητήσουν βοήθεια. Ωστόσο, εάν πάρεις μια τέτοια απόφαση, είναι καλό να έχεις υπόψη σου ότι αυτό θα περιορίσει τη δυνατότητά σου να ελέγξεις ποιος το γνωρίζει και επίσης αυξάνει την πιθανότητα αρνητικών αντιδράσεων. Επιπλέον, θα πρέπει να έχεις υπόψη σου ότι οτιδήποτε δημοσιεύεις στα κοινωνικά δίκτυα παραμένει εκεί για αόριστο χρόνο και κατά συνέπεια είναι απαραίτητο να λάβεις υπόψη σου εάν αυτό θέλεις να σε ακολουθεί και στο μέλλον. Επομένως, καλό είναι να το σκεφτείς πολύ καλά ζυγίζοντας προσεκτικά τα υπέρ και τα κατά πριν πάρεις μια τέτοια απόφαση, καθώς και εάν αισθάνεσαι σε θέση να διαχειριστείς τις όποιες αντιδράσεις ενδέχεται να λάβεις. Πιθανόν το να ζεις καθημερινά με την ΙΨΔ  να σου είναι ήδη αρκετό και ίσως να μην θέλεις  να προσθέσεις και άλλες έγνοιες. Εάν θέλεις να συνδεθείς με άλλα άτομα με ΙΨΔ, μπορείς να συμμετάσχεις σε μια ομάδα ή σε κάποιο forum που αφορά την ΙΨΔ.

Εάν αποφασίσεις να μιλήσεις για την ΙΨΔ  σε στενούς σου φίλους, υπάρχουν πολλές πηγές που θα μπορούσες να χρησιμοποιήσεις για να τους βοηθήσεις να σε κατανοήσουν καλύτερα. Για παράδειγμα, μπορείς να τους προτείνεις να παρακολουθήσουν ένα ντοκιμαντέρ για την ΙΨΔ μαζί σου ή να τους πεις να βρουν πληροφορίες στο iocdf.org. Θα μπορούσες, επίσης να τους ζητήσεις να παρακολουθήσετε μαζί  μια εκδήλωση ευαισθητοποίησης για την ΙΨΔ.