Γράφει η Γκόλφω Λιαμάκη, Κλινική Ψυχολόγος/Εξειδικευμένη Ψυχοθεραπεία για την ΙΨΔ

Η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (ΙΨΔ) είναι μια εξουθενωτική αλλά θεραπεύσιμη ψυχική διαταραχή. Πολλοί γνωρίζουν την ατομική θεραπεία ως βασική επιλογή, όμως η ομαδική θεραπεία αναδεικνύεται σήμερα ως μια ισοδύναμα αποτελεσματική και συχνά ενδυναμωτική προσέγγιση, όταν εφαρμόζεται με τεκμηριωμένες μεθόδους όπως η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία και η Έκθεση με Παρεμπόδιση της Αντίδρασης υπό τη στενή καθοδήγηση επαγγελματία ψυχικής υγείας με ειδίκευση στη θεραπεία ατόμων με ΙΨΔ. 

Αν και πολλοί άνθρωποι φοβούνται την ιδέα της ομαδικής θεραπείας, η εμπειρία δείχνει πως γίνεται σύντομα ένας ασφαλής, και ενδυναμωτικός χώρος.

Ομαδική ή Ατομική Θεραπεία;

Η επιλογή ανάμεσα στην ομαδική και την ατομική θεραπεία εξαρτάται από τις ανάγκες, την προσωπικότητα και τη φάση στην οποία βρίσκεται το άτομο. Και οι δύο προσεγγίσεις βασίζονται σε τεκμηριωμένες μεθόδους και μπορούν να είναι εξίσου αποτελεσματικές, είτε εφαρμόζονται μεμονωμένα είτε σε συνδυασμό. Στη δική μας προσέγγιση, προηγείται ατομική αξιολόγηση για να επιλεγεί το θεραπευτικό πλαίσιο που ταιριάζει καλύτερα σε κάθε άτομο.

Μήπως σκέφτεσαι «δεν είναι για μένα»; Δες τι έχει να προσφέρει η ομαδική θεραπεία όταν εφαρμόζεται με γνώση και φροντίδα:

Οφέλη της Ομαδικής Θεραπείας

Η ομαδική θεραπεία για την ΙΨΔ προσφέρει ένα υποστηρικτικό και δομημένο περιβάλλον, μέσα στο οποίο άτομα που μοιράζονται παρόμοιες εμπειρίες μπορούν να ενισχύσουν τη θεραπευτική τους πορεία. Ειδικά για την ΙΨΔ, η δύναμη της ομάδας μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην αποδοχή, στην κατανόηση και στην συστηματική εφαρμογή των θεραπευτικών μεθόδων.

1. Μείωση της απομόνωσης

Πολλά άτομα με ΙΨΔ βιώνουν έντονη εσωτερική μοναξιά, λόγω των συμπτωμάτων τους που συχνά παρερμηνεύονται από το περιβάλλον τους. Η συνάντηση με άλλους που “μιλούν την ίδια γλώσσα” ενισχύει την αίσθηση σύνδεσης και ελπίδας.

2. Επαναπλαισίωση της εμπειρίας

Μέσα από τη βιωματική επαφή με άλλους που παλεύουν με παρόμοιες δυσκολίες, τα μέλη της ομάδας συνειδητοποιούν ότι δεν είναι οι μόνοι που σκέφτονται με αυτόν τον τρόπο. Αυτό βοηθά στην απενοχοποίηση της εμπειρίας και στη μείωση της ντροπής.

3. Αλληλοϋποστήριξη & ανταλλαγή εμπειριών

Η αλληλεπίδραση στην ομάδα προσφέρει πλούσια ανατροφοδότηση, δημιουργώντας ευκαιρίες για κοινή κατανόηση, ενώ η πρόοδος ενός μέλους μπορεί να ενισχύσει το κίνητρο των υπολοίπων.

4. Ενίσχυση της θεραπευτικής δέσμευσης

Η ομαδική θεραπεία λειτουργεί ενισχυτικά για την συστηματική εφαρμογή τεχνικής   ΈμΠΑ ή άλλων επιστημονικά τεκμηριωμένων παρεμβάσεων, καθώς παρέχει σταθερότητα και εμψύχωση.

5. Αποδοχή χωρίς φόβο κριτικής

Η δυνατότητα να μιλήσει κανείς ανοιχτά για τις δυσκολίες του και να λάβει κατανόηση χωρίς κριτική, ενισχύει την αυτοεκτίμηση και την ικανότητα να εκφράζει ανάγκες και όρια και εκτός θεραπευτικού πλαισίου.

6. Καλλιέργεια ενσυναίσθησης και αυτοσυμπόνιας

Μέσα από την επαφή με τις εμπειρίες των άλλων, τα μέλη μαθαίνουν να είναι πιο συμπονετικά όχι μόνο προς τους άλλους αλλά και προς τον εαυτό τους, μειώνοντας την εσωτερική κριτική που συχνά συνοδεύει την ΙΨΔ.

7. Πιο προσιτή πρόσβαση σε επιστημονικά τεκμηριωμένη θεραπεία

Η ομαδική θεραπεία είναι μια οικονομικά πιο προσιτή επιλογή χωρίς να υστερεί σε αποτελεσματικότητα.

Επιστημονικό Σχόλιο

Μελέτες δείχνουν ότι η ομαδική θεραπεία για την ΙΨΔ είναι εξίσου αποτελεσματική με την ατομική θεραπεία σε ό,τι αφορά τη μείωση των συμπτωμάτων και τη βελτίωση της λειτουργικότητας. Οι συμμετέχοντες συχνά δηλώνουν μεγαλύτερη ικανοποίηση και αίσθημα υποστήριξης σε ομαδικό πλαίσιο, ενώ η ομαδική θεραπεία ενισχύει την προσβασιμότητα και μειώνει την απομόνωση. Όταν εφαρμόζεται από κατάλληλα εκπαιδευμένο θεραπευτή και μετά από ενδελεχή αξιολόγηση, η ομαδική θεραπεία μπορεί να είναι καταλυτική στην πορεία αντιμετώπισης της ΙΨΔ.

Μαρτυρίες από άτομα που δοκίμασαν την ομαδική θεραπεία

  • «Σκεφτόμουν πως δεν θα ένιωθα άνετα να μιλήσω μπροστά σε άλλους. Τελικά, άκουσα ιστορίες τόσο όμοιες με τις δικές μου που ένιωσα για πρώτη φορά πως κάποιος πραγματικά με καταλαβαίνει.»
  • «Είχα μεγάλη ντροπή για τις σκέψεις μου και πίστευα πως δεν γίνεται να τις πω σε ομάδα. Στην πορεία, ένιωσα πολύ άνετα και οικεία με την ομάδα.»
  • «Ήμουν πολύ επιφυλακτικός. Δεν περίμενα ότι θα μπορούσα να δεθώ με άτομα που δεν γνωρίζω. Και όμως, σήμερα η ομάδα είναι ένα από τα πιο σταθερά στηρίγματά μου.»
  • «Νόμιζα ότι μόνο η ατομική θεραπεία “δουλεύει”. Η εμπειρία της ομάδας με βοήθησε να δω την ΙΨΔ πιο καθαρά και με λιγότερο φόβο, γιατί δεν ήμουν πια μόνος στη μάχη.»
  • «Ήθελα να φύγω μετά την πρώτη συνάντηση. Ευτυχώς έμεινα. Τώρα, είναι από τις πιο δυνατές και υποστηρικτικές εμπειρίες που έχω ζήσει στη θεραπεία μου.»
  • «Δίσταζα πολύ να μπω σε ομάδα. Φοβόμουν ότι αν ακούσω τις σκέψεις των άλλων, θα “κολλήσω” καινούργιες ιδέες και θα χειροτερέψω. Αυτό δεν συνέβη. Αντίθετα, όταν άκουσα τι περνούν κι άλλοι, κάτι μέσα μου ηρέμησε. Δεν έγινα χειρότερα αλλά έγινα πιο δυνατή απέναντι στην ΙΨΔ.»

Ενδιαφέρεσαι; 

Θες να δεις αν η ομαδική θεραπεία είναι κατάλληλη για σένα;

🔗 Συμπλήρωσε τη φόρμα εκδήλωσης ενδιαφέροντος εδώ και θα επικοινωνήσουμε μαζί σου για περισσότερες πληροφορίες. Η συμπλήρωση της φόρμας δεν συνεπάγεται δέσμευση. Όλες οι πληροφορίες παραμένουν αυστηρά εμπιστευτικές.

* Οι ομάδες είναι μικρές -4 ατόμων- και κλειστές, με σταθερή συμμετοχή. Οι ομαδικές συνεδρίες γίνονται διαδικτυακά στην πλατφόρμα ΖΟΟΜ. 

Ανώνυμη μαρτυρία

Είμαι 19 ετών. Από έξω φαίνομαι φυσιολογικός. Ήσυχος, ευγενικός. Μα μέσα μου ζω καθημερινά έναν πόλεμο. Όχι με άλλους. Με το ίδιο μου το μυαλό. Φοβάμαι πως κάτι — μια ουσία, ένα αντικείμενο, ακόμα και μια σκέψη — μπορεί να εισβάλει στον εγκέφαλό μου και να με αλλάξει. Όχι να με αρρωστήσει. Να με αλλοιώσει. Να πάψω να είμαι ο εαυτός μου.

Όλα ξεκίνησαν σιγά-σιγά. Ένιωθα ότι αν αγγίξω κάτι που προέρχεται από την Κίνα, κάτι κακό θα περάσει μέσα μου. Όχι κάτι μολυσματικό όπως ένα μικρόβιο, αλλά κάτι άυλο, μια «ενέργεια», μια επιρροή που θα μετατρέψει τη σκέψη μου. Άρχισα να αποφεύγω αντικείμενα, ρούχα, ηλεκτρονικές συσκευές. Στην αρχή έψαχνα απλώς ετικέτες. Μετά άρχισα να περνάω ατελείωτες ώρες στο ίντερνετ, να παίρνω τηλέφωνα σε εταιρείες, να ρωτάω για την προέλευση των υλικών. Έπρεπε να ξέρω ακριβώς από πού προέρχεται το καθετί.

Αν δεν είμαι σίγουρος, δεν μπορώ να το χρησιμοποιήσω. Αν το αγγίξω, πρέπει να πλύνω τα χέρια μου, να τα απολυμάνω με οινόπνευμα πριν κάνω οτιδήποτε άλλο — ειδικά αν πρόκειται να αγγίξω το κεφάλι μου. Το κεφάλι είναι η πύλη για τον νου, και ο νους… είναι το πιο εύθραυστο κομμάτι μου.

Με τρομάζει η κάνναβη. Όχι η ιδέα να τη δοκιμάσω — αυτό δεν θα το έκανα ποτέ. Με τρομάζει η ιδέα ότι ίσως την εισπνεύσω άθελά μου. Αν περάσω κοντά από κάποιον που φαίνεται «ύποπτος», αλλάζω πεζοδρόμιο. Κρατάω την αναπνοή μου, δεν εισπνέω από το στόμα. Έχω μιλήσει με αγνώστους στον δρόμο μόνο και μόνο για να τους «ανακρίνω» διακριτικά. Θέλω να μάθω αν ήταν υπό την επήρεια. Μήπως εγώ εκτέθηκα. Μήπως κάτι πέρασε μέσα μου και με επηρεάζει ήδη.

Το ίδιο φοβάμαι με την ακτινοβολία: Wi-Fi, κινητά, δίκτυα. Όχι για αρρώστιες. Για τον εγκέφαλό μου. Μήπως αλλοιώσουν τη σκέψη μου χωρίς να το καταλάβω. Μήπως καταστραφεί κάτι στη σκέψη. Και δεν θα μπορώ πια να σκεφτώ όπως παλιά.

Μια άλλη φοβία που με κυνηγάει είναι η μόλυνση από παράσιτα, όπως η ταινία (tapeworm). Δεν με τρομάζει τόσο η αρρώστια. Με τρομάζει η ιδέα ότι, αν αυτό το πράγμα φτάσει στον εγκέφαλό μου, θα χαλάσει κάτι βαθύτερο — το ποιος είμαι.

Υπήρξαν μέρες — πολλές μέρες — που δεν έβγαινα καθόλου από το σπίτι. Ούτε τα παράθυρα δεν άνοιγα. Φοβόμουν ότι ο αέρας μπορεί να κουβαλάει κάτι βλαβερό. Ένιωθα πως ο μόνος τρόπος να προστατέψω το μυαλό μου ήταν να απομονωθώ τελείως. Κι έτσι, έμεινα μέσα. Κι όσο νόμιζα ότι προφυλάσσομαι, τόσο έχανα την επαφή με τον κόσμο. Και με τον εαυτό μου.

Αλλά και όταν έβγαινα, δεν ησύχαζα. Το σώμα μου ήταν έξω, αλλά το μυαλό μου έκανε ελέγχους. Αναδρομές. Εσωτερικά τεστ. «Σκέφτομαι όπως πριν; Νιώθω αλλιώς; Έχω χάσει κάτι; Έχω αλλάξει;» Αφιερώνω πολλές ώρες καθημερινά σε αυτό: στο να αναλύω, να συγκρίνω, να εξετάζω αν είμαι ακόμα εγώ. Και όσο ψάχνω, τόσο περισσότερο νιώθω ότι χάνομαι.

Μέχρι που κάποιος μου έδωσε το πιο λυτρωτικό πράγμα: ένα όνομα. Mental contamination. Νοητική μόλυνση. Μια μορφή Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής.

Και ξεκίνησα θεραπεία.

Εκεί έμαθα ότι δεν μπορώ να είμαι σίγουρος για τα πάντα. Δεν μπορώ να αποδείξω ότι δεν με επηρέασε κάτι. Δεν χρειάζεται να «διορθώνω» κάθε φόβο. Έμαθα ότι μπορώ να νιώθω αβεβαιότητα και να προχωρώ παράλληλα με αυτήν. Δεν είναι εύκολο. Κάθε φορά που δεν ελέγχω, νιώθω έκθετος. Αλλά κάθε φορά που αντέχω, επιστρέφει ένα μικρό κομμάτι από μένα. Δεν έχω φτάσει ακόμα εκεί που θέλω. Αλλά για πρώτη φορά πιστεύω ότι μπορώ να φτάσω.

Επιστημονικό Σχόλιο

από τη Γκόλφω Λιαμάκη, Κλινική Ψυχολόγο – Ειδικευμένη στην Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή

Η παραπάνω αφήγηση είναι μια αντιπροσωπευτική αλλά σπάνια ακουσμένη περιγραφή ενός υποτύπου της Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής (ΙΨΔ), που αποκαλείται νοητική μόλυνση (mental contamination). Σε αυτή τη μορφή της διαταραχής, το άτομο δεν φοβάται τη σωματική βλάβη ή τη μετάδοση μικροβίων, αλλά μια πιο άυλη, ψυχική ή νοητική «μόλυνση» — την απειλή ότι κάτι θα αλλοιώσει τον εσωτερικό του κόσμο: τις σκέψεις, τα συναισθήματα, την ταυτότητά του.

Οι «μολυσματικοί παράγοντες» δεν είναι πάντα υλικά — συχνά είναι άυλοι ή συμβολικοί: ένα άτομο που θεωρείται «επικίνδυνο», μια ιδέα, ακόμη και η ανάμνηση ενός γεγονότος. Η απειλή βιώνεται έντονα και πυροδοτεί έντονο άγχος, που το άτομο προσπαθεί να καταπραΰνει μέσα από:

  • αποφυγές (δεν πλησιάζει μέρη, αντικείμενα, ανθρώπους),

  • καταναγκασμούς (καθαρισμός, απολύμανση, επανεξέταση σκέψεων, διαβεβαιώσεις),

  • και κυρίως, νοητικούς ελέγχους (αναλύσεις για το αν “αλλοιώθηκε”, συγκρίσεις με τον «παλιό του εαυτό», συνεχής έλεγχος για αλλαγές στη σκέψη ή στο συναίσθημα).

Αυτό το είδος ΙΨΔ συχνά παρεξηγείται ή δεν αναγνωρίζεται, τόσο από το ίδιο το άτομο όσο και από το περιβάλλον του. Πολλοί νιώθουν ντροπή, σύγχυση ή αδυναμία να εξηγήσουν τι ακριβώς βιώνουν. Για τον λόγο αυτό, η έγκαιρη διάγνωση και εξειδικευμένη κατανόηση είναι κρίσιμες.

Η θεραπεία πρώτης γραμμής για την ΙΨΔ, ανεξαρτήτως υποτύπου, είναι η Έκθεση και Παρεμπόδιση της Αντίδρασης (ΕμΠΑ), μια δομημένη και τεκμηριωμένη μέθοδος της Γνωσιακής Συμπεριφορικής Θεραπείας. Στην περίπτωση της νοητικής μόλυνσης, η έκθεση περιλαμβάνει:

🔸 το να αγγίζει ή να πλησιάζει «επικίνδυνα» αντικείμενα, μέρη ή ανθρώπους χωρίς να προβαίνει σε καταναγκασμούς διαβεβαίωσης ή καθησυχασμού
🔸 να επιτρέπει στην αβεβαιότητα να υπάρχει, χωρίς να προσπαθεί να βεβαιωθεί πως «δεν άλλαξε».

Η συμμετοχή σε θεραπεία με επαγγελματία που έχει εξειδίκευση στην ΙΨΔ είναι απαραίτητη για να υπάρξει πρόοδος.

Συμπερασματικά

Η νοητική μόλυνση είναι μια υποαναγνωρισμένη μορφή ΙΨΔ που μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στη λειτουργικότητα και στην ποιότητα ζωής. Ωστόσο, είναι πλήρως αντιμετωπίσιμη μέσω εξειδικευμένης θεραπείας. Η έγκαιρη αναγνώριση και παρέμβαση μειώνουν το βάρος των συμπτωμάτων και βελτιώνουν την πρόγνωση.

Γράφει η Γκόλφω Λιαμάκη

Η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (ΙΨΔ) μπορεί να πάρει πολλές μορφές — κάποιες πιο αναγνωρίσιμες, όπως ο έλεγχος ή η καθαριότητα, και άλλες λιγότερο γνωστές, που συχνά παρανοούνται ή δεν αναγνωρίζονται έγκαιρα. Μία από αυτές είναι η ΙΨΔ επικεντρωμένη στις σωματικές λειτουργίες, γνωστή στην αγγλόφωνη βιβλιογραφία και ως Sensorimotor OCD.

Τι είναι;

Σε αυτή τη μορφή ΙΨΔ, το άτομο παγιδεύεται στην επίμονη παρατήρηση λειτουργιών του σώματος που κανονικά είναι αυτόματες και περνούν απαρατήρητες. Η εστίαση αυτή δεν είναι περιστασιακή· γίνεται καθημερινός και βασανιστικός κύκλος που προκαλεί έντονη δυσφορία.

Συνήθεις εστίες υπερ-εστίασης:

  • Η αναπνοή

  • Η κατάποση

  • Οι χτύποι της καρδιάς

  • Το βλεφάρισμα ή η κίνηση των ματιών

  • Η θέση της γλώσσας ή άλλες εσωτερικές αισθήσεις

Το άτομο μπορεί να αισθάνεται ότι δεν μπορεί να «ξεκολλήσει» το μυαλό του από τη λειτουργία που παρατηρεί, και βιώνει φόβο ότι αυτό θα διαρκέσει για πάντα.

Πώς βιώνεται αυτή η εμπειρία;

Άτομα με αυτή τη μορφή ΙΨΔ συχνά αναφέρουν:

  • Μόνιμη επίγνωση της λειτουργίας (π.χ. «νιώθω κάθε μου ανάσα»).

  • Φόβο απώλειας ελέγχου («αν συνεχίσω να την προσέχω, θα τρελαθώ»).

  • Απώλεια συγκέντρωσης σε άλλες δραστηριότητες.

  • Προσπάθειες να “ξεχάσουν” ή να “διορθώσουν” την αίσθηση.

Αυτές οι αντιδράσεις συνήθως οδηγούν σε έντονο άγχος, κόπωση και αίσθηση αδιεξόδου.

Τελετουργίες και αποφυγές

Οι τελετουργίες σε αυτόν τον υπότυπο της ΙΨΔ είναι συνήθως νοητικές ή συμπεριφορικές και περιλαμβάνουν:

  • Εσκεμμένες προσπάθειες απόσπασης της προσοχής.

  • Επανειλημμένοι έλεγχοι της λειτουργίας (π.χ. ρυθμός αναπνοής).

  • Αναζήτηση βεβαιότητας ότι «όλα είναι φυσιολογικά».

  • Αποφυγή καταστάσεων όπου η προσοχή στρέφεται στο σώμα (π.χ. ησυχία, γιόγκα, ύπνος).

Κίνδυνος λανθασμένης διάγνωσης

Η ΙΨΔ επικεντρωμένη στις σωματικές λειτουργίες είναι ένας υπότυπος που συχνά συγχέεται με:

  • Διαταραχές πανικού

  • Άγχος υγείας ή υποχονδρίαση

  • Σωματόμορφες διαταραχές

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε καθυστέρηση διάγνωσης και σε εφαρμογή θεραπειών που δεν είναι αποτελεσματικές για την ΙΨΔ.

Θεραπεία

Η θεραπεία που έχει αποδειχθεί αποτελεσματική για την ΙΨΔ είναι η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) με χρήση Έκθεσης και Παρεμπόδισης της Αντίδρασης (ΕμΠΑ).

Στόχος της θεραπείας είναι:

  • Η σταδιακή έκθεση στην αίσθηση χωρίς προσπάθεια ελέγχου ή αποφυγής.

  • Η εξάλειψη των καταναγκασμών.

  • Η αύξηση της ανοχής στην αβεβαιότητα και τη δυσφορία.

Με τον χρόνο και τη σωστή καθοδήγηση, το άτομο μαθαίνει ότι δεν χρειάζεται να παλέψει με την αίσθηση για να βρει ανακούφιση – η ίδια η αποδοχή και η έκθεση οδηγούν στη σταδιακή αποδυνάμωση των συμπτωμάτων.

Η αναγνώριση αυτής της μορφής ΙΨΔ είναι το πρώτο βήμα για ουσιαστική βελτίωση. Όσοι ζουν με sensorimotor ΙΨΔ συχνά νιώθουν μόνοι. Ωστόσο, με την κατάλληλη εξειδικευμένη θεραπεία, η ανακούφιση είναι εφικτή.

Αν αναγνωρίζετε στοιχεία της συγκεκριμένης μορφής στον εαυτό σας ή σε κάποιον δικό σας, μην διστάσετε να αναζητήσετε βοήθεια από θεραπευτές με εμπειρία και εξειδίκευση στην ΙΨΔ.

Γράφει η Δήμητρα Σ.

Επιμελείται η Γκόλφω Λιαμάκη

Πάσχω από OCD τα τελευταία δέκα χρόνια. Η επίσημη διάγνωση, βέβαια, ήρθε μόλις πριν από τέσσερα. Είμαι 30 χρονών και κάνω ψυχοθεραπεία από τα 15 μου. Τα τελευταία δύο χρόνια ξεκίνησα ψυχοθεραπεία στοχευμένα μόνο για το OCD. Ξέροντας πλέον τα συμπτώματα του OCD, συνειδητοποιώ ότι πολλά από αυτά που θεωρούσα ανασφάλειες, κόμπλεξ, κατάθλιψη κ.τ.λ., εν τέλει ήταν OCD σε ένα πιο άγουρο στάδιο. Αλλά τότε, ενστικτωδώς, τα προσπερνούσα και δεν έδινα τόσο τροφή στους καταναγκασμούς και στις ιδεοληψίες μου — ή τουλάχιστον δεν περιοριζόταν η ζωή μου τόσο όσο αργότερα.

Το πιο παράδοξο με τη δική μου ιστορία είναι ότι συνειδητοποίησα πόσο πολύ με έχει αλλάξει το OCD. Είναι σαν να έχει χωριστεί η ζωή μου στα δύο: πριν εμφανιστούν οι καταναγκασμοί — νοεροί ή πρακτικοί — και μετά.  Μέχρι τα 20 ήμουν μια έφηβη που ζούσε έντονα, ριψοκίνδυνα. Έπαιρνα ρίσκα, ακόμα κι αν φοβόμουν. Είχα παραβατικές συμπεριφορές, ταξίδευα παρόλο το άγχος, πήγαινα σε μέρη επικίνδυνα, όπου υπήρχαν αντικειμενικοί λόγοι να φοβάσαι. Στα 18 ταξίδεψα στην Ινδία — μια χώρα δύσκολη, με σοβαρούς υγειονομικούς κινδύνους. Ήμουν για μεγάλο διάστημα με δηλητηρίαση, αλλά δεν πτοούμουν· δεν σκεφτόμουν καν ότι μπορεί να είναι απειλητικό για τη ζωή μου. Συνέχιζα το ταξίδι μου. Δεν ζητούσα διαρκώς την έγκριση των γονιών μου, ούτε κυνηγούσα τη διαρκή επιβεβαίωση. Φυσικά και τότε υπήρχαν προβλήματα, και η ψυχοθεραπεία με είχε ήδη βοηθήσει πολύ. Αλλά εδώ αναφέρομαι μόνο στο κομμάτι του OCD. Όταν τα σκέφτομαι όλα αυτά, με δυσκολία πιστεύω ότι ήμουν εγώ. Δεν τα αναφέρω για να πω ότι η ακραία συμπεριφορά ή η χρήση ουσιών είναι δείγμα ελευθερίας — κάθε άλλο — αλλά για να δείξω πόσο διαφορετικός ήταν ο εαυτός μου πριν το OCD γίνει κυρίαρχο. Τα τελευταία δέκα χρόνια, ζω μέσα στις ιδεοληψίες και τους καταναγκασμούς. Αν αρχίσω να τους απαριθμώ, το κείμενο δεν θα τελειώσει ποτέ. Ενδεικτικά μόνο θα αναφέρω ότι έχω έναν υπερβολικό φόβο ως προς την αρρώστια — είτε ψυχική είτε σωματική. Πανικοβάλλομαι ακόμα και με μια γρατζουνιά, ζητάω διαρκώς επιβεβαίωση από γιατρούς, γονείς, σύντροφο, φίλους. Δυσκολεύομαι να φάω από κοινά πιάτα σε φιλικά τραπέζια, αν κάποιος έχει ακουμπήσει το πιρούνι του. Φοβάμαι μην κολλήσω AIDS, ανεμοβλογιά, γρίπη, έρπη — οποιαδήποτε αρρώστια. Φοβάμαι ακόμη και το ίδιο μου το άγχος, γιατί νιώθω πως με αρρωσταίνει — κι έτσι προσπαθώ να το «ελέγξω» με κάθε τρόπο. Ζω φοβικά. Κατά περιόδους τρώω υπερβολικά υγιεινά και απαγορεύω στον εαυτό μου τροφές που ίσως επιδεινώσουν κάποια αυτοάνοσα που έχω — αλλά σε σημείο πέραν του φυσιολογικού. Ένα μεγάλο κεφάλαιο είναι ο φόβος της αρρώστιας. Ένα άλλο, εξίσου επώδυνο, είναι οι ιδεοληψίες με ταμπού περιεχόμενο. Φοβάμαι ότι μπορεί να βλάψω τους ανθρώπους που αγαπώ — είτε ψυχολογικά είτε σεξουαλικά — ότι είμαι επικίνδυνη, ότι είμαι ανειλικρινής, κι άλλα πολλά. Ζω καθημερινά υπό το κράτος του φόβου — όπως οι περισσότεροι άνθρωποι που παλεύουν με το OCD. Έχω χάσει όμορφες στιγμές με φίλους, σχέση, οικογένεια, σκεπτόμενη διάφορες ιδεοληψίες και κάνοντας κυρίως νοερούς καταναγκασμούς. Έχω κάτσει κάτω από την κουβέρτα, κλεισμένη στο σπίτι, επί μήνες, νιώθοντας ένοχη και ανήμπορη να αποδεχτώ ότι μπορεί να έκανα κάτι κακό. Αυτά και άλλες αμέτρητες ιστορίες που με τραυμάτισαν, και το OCD έγινε θηρίο και πήρε τον έλεγχο της ζωής μου!

Αυτό που συνειδητοποιώ όλο και πιο καθαρά είναι ότι, κατά τη διάρκεια όλων αυτών των χρόνων, το OCD αλλοίωσε την προσωπικότητά μου. Πράγματα που άλλοτε έκανα με θάρρος, τώρα μου φαίνονται αδιανόητα — σχεδόν απίθανο να τα έχω κάνει εγώ! Δεν σημαίνει ότι θέλω να επιστρέψω σε μια απερίσκεπτη, ανώριμη εφηβεία. Αλλά μου έχουν λείψει κάποια στοιχεία που τα θεωρώ πολύ αναγκαία: η ξεγνοιασιά, η αίσθηση της δύναμης, η ικανότητα να αποδέχομαι την αβεβαιότητα χωρίς δεύτερη σκέψη. Το OCD, πέρα από τον ψυχικό πόνο που μου προκαλεί, νιώθω ότι μου«έκλεψε» τη δύναμή μου, την αυτοπεποίθησή μου, την αποφασιστικότητά μου, τη χαρά του να ζω ελεύθερα. Έχω ανάγκη από διασφάλιση, από καθησυχασμό. Χρειάζομαι διαρκώς τη γνώμη των άλλων. Γίνομαι ένα μικρό κοριτσάκι που χρειάζεται τη μαμά του για να νιώσει ασφαλές — ακόμα και για να πάρει μια απόφαση. Είναι εξαντλητικό. Για μένα, αλλά και για τους δικούς μου ανθρώπους. Όταν όμως ακολουθώ τη θεραπεία — όταν εφαρμόζω την τεχνική της έκθεσης και της παρεμπόδισης των καταναγκασμών, όταν αποδέχομαι την αβεβαιότητα — νιώθω ότι, σιγά σιγά, ξαναβρίσκω στοιχεία του παλιού μου εαυτού. Ότι ανακτώ τη δύναμή μου. Ότι κάνω ένα βήμα πιο κοντά στην ελευθερία.

Τα τελευταία δύο χρόνια της θεραπείας μου για το OCD μού έχουν δώσει ελπίδα, και θεωρώ ότι βρίσκω το θάρρος να κάνω τα βήματα που χρειάζονται για να το αντιμετωπίσω. Ξέρω πως έχω δρόμο μπροστά μου. Ξέρω πως δεν επέλεξα την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και προσπαθώ να μην με μαστιγώνω όταν δεν πετυχαίνω κάτι! Ο αγώνας είναι δύσκολος, με πολλά πισωγυρίσματα, και απαιτεί θάρρος και πειθαρχία. Νιώθω όμως πως, κατά βάθος, όλοι οι πάσχοντες ξέρουμε ότι όσο προσεκτικοί κι αν είμαστε, όσα μέτρα προφύλαξης κι αν πάρουμε, η ζωή είναι τελείως τυχαία και απρόβλεπτη έτσι κι αλλιώς.

Θέλω να πιστεύω πως το κίνητρό μου για μια ελεύθερη ζωή είναι ισχυρότερο από το OCD. Θέλω να ταξιδέψω όσο περισσότερο μπορώ, ακόμα και σε “επικίνδυνα” μέρη. Θέλω να φάω κοτόπουλο, κι ας υπάρχει 5% πιθανότητα να πάθω σαλμονέλα. Θέλω να πάρω μια απόφαση μόνη μου — κι ας αποδειχτεί ότι ήταν λάθος. Θέλω να είμαι παρούσα στη ζωή μου, στο εδώ και τώρα. Θέλω να μπορώ να αντιμετωπίζω τον φόβο με ψυχραιμία και να μην του επιτρέψω να κλέψει για πάντα αυτή τη θαρραλέα έφηβη!

Γράφει η Ιωάννα Ν.

Επιμελείται επιστημονικά η Γκόλφω Λιαμάκη

Οι περισσότεροι συμφωνούμε πως τα ταξίδια μάς χαρίζουν τις πιο όμορφες εμπειρίες και αναμνήσεις καθώς και την ευκαιρία να γνωρίσουμε  νέα μέρη, ανθρώπους και κουλτούρες, προσφέροντας μας μεγάλη ευχαρίστηση. Ωστόσο στις περιπτώσεις των ατόμων που πάσχουν από Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (ΙΨΔ), η πραγματοποίηση ενός ταξιδιού μπορεί να αποτελέσει μια εξαιρετικά αγχώδη διαδικασία. Αυτό συμβαίνει διότι το άτομο εγκαταλείπει τη γνώριμη «ζώνη ασφαλείας» του και νιώθει ότι εκτίθεται σε διάφορους πιθανούς κινδύνους που γεννάει κάθε άγνωστη κατάσταση. Αυτόματα οι ιδεοληψίες του αυξάνονται, το ίδιο και οι καταναγκασμοί.

 Ο προσωπικός μου αγώνας με την ΙΨΔ, από την οποία πάσχω εδώ και περίπου δεκαεφτά χρόνια, ενώ διαγνώστηκα το τελευταίο μόλις εξάμηνο, με εμποδίζει εδώ και πολλά χρόνια να ακολουθήσω ένα από τα όνειρα μου και να γνωρίσω όσα περισσότερο μέρη μπορώ. Στο άκουσμα και μόνο μιας εξόρμησης, τα συναισθήματα μου είναι ανάμικτα, περιλαμβάνοντας τον ενθουσιασμό και την ανυπομονησία στο ίδιο ποσοστό με τον φόβο και την αβεβαιότητα. Ενθουσιασμός για όλες τις περιπέτειες που πρόκειται να ακολουθήσουν και φόβος ότι καμία από αυτές δεν θα έχει αίσια έκβαση.

Με αφορμή το πρόσφατο ταξίδι μου στη Ρώμη και δουλεύοντας παράλληλα στην καταπολέμηση της ΙΨΔ, συνειδητοποίησα αρκετά ενδιαφέροντα πράγματα γι’ αυτή που με βοήθησαν να την αντιμετωπίζω καλύτερα. Αυτό όμως που κατάλαβα και που με βοήθησε περισσότερο είναι ότι όλες οι ιδεοληψίες που βιώνω, αν και επιφανειακά δείχνουν να είναι διαφορετικές μεταξύ τους, στην πραγματικότητα σχετίζονται με τον φόβο της απώλειας ελέγχου του εαυτού μου ή της τρέλας, λόγω κάποιου οδυνηρού περιστατικού που ίσως μου συμβεί, και δεν θα δύναμαι να το διαχειριστώ. Αυτά τα περιστατικά μπορεί να είναι ένα αυτοκινητιστικό ή αεροπορικό ατύχημα, η εύρεση απαγορευμένων αντικειμένων (ουσιών) κατά τον έλεγχο του αεροδρομίου, που κάποιος ίσως να έβαλε στις αποσκευές μου εν αγνοία μου, η πρόκληση κάποιας αλλεργίας από τρόφιμα ή η απώλεια του αυτοελέγχου μου εν ώρα πτήσης  (η σκέψη ότι θα φωνάξω αυθόρμητα, θα τρέξω, θα θελήσω να αποβιβαστώ επειγόντως) καθώς και άλλα αναρίθμητα σενάρια που μπορεί να με οδηγήσουν στην απώλεια ελέγχου των αντιδράσεων μου και στην τρέλα που γεννάει το μυαλό μου. Εν ολίγοις, όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη Ρώμη, όλες δηλαδή οι ιδεοληψίες μου, ανεξάρτητα από το ποια είναι η αφετηρία, αφορούν τον φόβο της τρέλας, οδηγούν δηλαδή στον ίδιο προορισμό.  

Ενώ λοιπόν πίστευα ότι είχα να «πολεμήσω» ενάντια σε πολλά διαφορετικά δεινά, στην πραγματικότητα κατάλαβα ότι ο κύριος και ισχυρότερος φόβος μου είναι μονάχα ένας, που όμως παίρνει ποίκιλλες επιφανειακές μορφές αλλά και διάφορες εκφάνσεις στην καθημερινότητά μου. Αυτή η συνειδητοποίηση μπορώ να πω ότι ήταν ιδιαίτερα ανακουφιστική και κατά κάποιο τρόπο απλοποίησε τη χαοτική κατάσταση που επικρατούσε στο μυαλό μου-αλλά στο μυαλό όλων των πασχόντων με ΙΨΔ- και μου έδωσε κουράγιο και δύναμη να συνεχίσω να αντιμετωπίζω τη διαταραχή.

Οι ιδεοληψίες μου μού δημιουργούν έντονο άγχος με αποτέλεσμα να λαμβάνω αυξημένα-και στην πραγματικότητα αχρείαστα- μέτρα προς αποφυγή των υποτιθέμενων κινδύνων που θα με οδηγήσουν στην τρέλα. Τα μέτρα αυτά προφανώς αναφέρονται στην τέλεση καταναγκασμών αλλά και στην αποφυγή διαφόρων δήθεν απειλητικών καταστάσεων. Αναφορικά με την περίπτωση των ταξιδιών, οι καταναγκασμοί μου αφορούν εντατικό πλύσιμο χεριών, αποφυγή δήθεν ριψοκίνδυνων δραστηριοτήτων που μπορεί να με αναστατώσουν, αμέτρητοι επανέλεγχοι, αποφυγή κατανάλωσης τροφίμων και ποτών που δε γνωρίζω, τελετουργικές πράξεις, όπως παραδείγματος χάρη, συγκεκριμένη ενδυμασία κατά το ταξίδι ή συχνή προσευχή. Όλα τα παραπάνω μού στερούν την ανεμελιά, την απόλαυση, την ελευθερία αλλά και την ευελιξία και με δυσκολεύουν συναισθηματικά και πρακτικά και εμένα αλλά και τους συνταξιδιώτες μου.

Τα τελευταία τέσσερα χρόνια και παρά τις έντονες ανησυχίες μου καταβάλλω μεγάλη προσπάθεια να ταξιδεύω όσο γίνεται περισσότερο. Πιστεύω ότι το οφείλουμε στον εαυτό μας να μην αφήνουμε την ΙΨΔ να μας νικήσει και να μας στερήσει αξιοσημείωτες στιγμές και αναμνήσεις. Αν λοιπόν και για εσάς, τα ταξίδια είναι ένας πολύ σημαντικός τομέας στη ζωή σας αλλά πάσχετε από ΙΨΔ, δεν θα πρέπει να την αφήνετε σε καμία περίπτωση να σας κρατά αιχμάλωτους και παρά τα εμπόδια που σας βάζει, να πραγματοποιείτε τα όνειρα σας. Τολμήστε αυτό το «επικίνδυνο» ταξίδι που τόσο επιθυμείτε, πάρτε ρίσκα, πηγαίνετε κόντρα σε αυτό που σας λένε οι ιδεοληψίες σας, προσπαθήστε να δίνετε μια πιο θετική ερμηνεία σε κάποια γεγονότα και αποδεχτείτε το μεγάλο δώρο της περιπέτειας που κρύβεται μέσα στο μη γνώριμο. Όπλα σας να είναι η ατομική σας προσπάθεια σε συνδυασμό με την εξειδικευμένη θεραπεία από έναν ειδικό ψυχικής υγείας. Εξάλλου πίσω από όλα αυτά που φοβόμαστε κρύβονται όλα αυτά που επιθυμούμε. Keep calm and keep travelling to freedom λοιπόν.