Tag Archive for: obsessive-compulsive disorder

Προειδοποίηση: Το άρθρο περιλαμβάνει πληροφορίες οι οποίες δυνητικά μπορεί να ενεργοποιήσουν ή να επιδεινώσουν ιδεοληψίες με θρησκευτικό περιεχόμενο

Για τους πάσχοντες με Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή Σχετιζόμενη με την Ηθική και τη Θρησκευτικότητα (ΗΘ-ΙΨΔ), οποιαδήποτε κατάσταση ενέχει θρησκευτικό χαρακτήρα (π.χ., γάμος, βάπτιση, κηδεία, προσευχή, ταινίες θρησκευτικού περιεχομένου) μπορεί να είναι μία ιδιαίτερα δύσκολη πρόκληση. Η ΗΘ-ΙΨΔ είναι ένας σχετικά συχνός τύπος της Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής, ο οποίος χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα, ενοχές και αίσθημα φόβου που σχετίζεται με θέματα που αφορούν την ηθικότητα και τη θρησκεία. Οι πάσχοντες με ΗΘ-ΙΨΔ νιώθουν έντονη αμφιβολία και ανησυχούν υπερβολικά μήπως κάτι που σκέφτηκαν ή έκαναν μπορεί να αποτελεί βλασφημία, αμαρτία ή ανηθικότητα, όταν στην πραγματικότητα κάτι τέτοιο είναι αβάσιμο ή τουλάχιστον υπερβολικό. Για παράδειγμα, κάποιος με αυτόν τον τύπο της διαταραχής μπορεί να ανησυχεί ότι δεν είπε σωστά την προσευχή του ή δεν την είπε με αρκετή ευλάβεια. Ως συνέπεια, μπορεί να φοβάται ότι θα τιμωρηθεί και να επαναλαμβάνει την προσευχή του μία δεύτερη και ενδεχομένως μία τρίτη και μία τέταρτη φορά, μέχρι να νιώσει ανακούφιση από τις ενοχές και τον φόβο της τιμωρίας. Μπορεί επίσης να ανησυχεί ότι δεν κάνει αρκετές καλές πράξεις ή να ανησυχεί ότι κάνει μεν καλές πράξεις, τις κάνει όμως μόνο για εγωιστικούς λόγους. Μπορεί επιπλέον να ανησυχεί ότι έχει βλάσφημες σκέψεις και ότι προσβάλλει τον Θεό.

Πώς εκδηλώνεται η ΗΘ-ΙΨΔ;

Όπως συμβαίνει σε όλες τις μορφές της διαταραχής, η ΗΘ-ΙΨΔ χαρακτηρίζεται από μεγάλη ετερογένεια και ποικιλομορφία μεταξύ των πασχόντων. Ως εκ τούτου, ενώ ένας πάσχων μπορεί να προσεύχεται επαναλαμβανόμενα μπροστά σε θρησκευτικές εικόνες για να απαλλαγεί από το αίσθημα της αβεβαιότητας, της ενοχής και τον φόβο της αμαρτίας, ένας άλλος μπορεί να τις αποφεύγει εντελώς από φόβο μήπως του ενεργοποιήσουν ιδεοληψίες και αμφιβολίες επικεντρωμένες στη θρησκεία και την ηθική.

Οι συνήθεις ιδεοληψίες που χαρακτηρίζουν τα άτομα με ΗΘ-ΙΨΔ και εκδηλώνονται με έντονη αβεβαιότητα, ενοχή και φόβο και εμπίπτουν σε τέσσερις γενικές κατηγορίες (βλ. Abramowitz & Jacoby, 2014): 

  1. Η πρώτη κατηγορία αφορά σκέψεις ή/και εικόνες, οι οποίες δεν σχετίζονται ειδικά ή άμεσα με τη θρησκεία. Αφορούν σκέψεις ή/και εικόνες, οι οποίες σχετίζονται για παράδειγμα με τη βία, το σεξ ή με ανήθικες πράξεις, οι οποίες ερμηνεύονται από τον πάσχοντα, τουλάχιστον εν μέρει, μέσα από ένα θρησκευτικό πρίσμα. Ένα παράδειγμα που εμπίπτει σε αυτή την κατηγορία αφορά επαναλαμβανόμενες και επίμονες σκέψεις ή/και εικόνες ομοφυλοφιλικού ή αιμομικτικού περιεχομένου, οι οποίες ερμηνεύονται ως αμαρτία και οι οποίες ωθούν τον πάσχοντα σε εξαντλητικές καταναγκαστικές πράξεις συγχώρεσης και εξιλέωσης (π.χ., μέσω της προσευχής) ή/και σε αναζήτηση καθησυχασμού από ιερωμένους ή/και τους οικείους του.
  2. Η δεύτερη κατηγορία αφορά σκέψεις ή/και εικόνες, οι οποίες σχετίζονται άμεσα με τη θρησκεία και οι οποίες γενικά θεωρούνται βλάσφημες. Οι ιδεοληψίες που εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία αναγκάζουν τους πάσχοντες να προβούν σε καταναγκαστικές πράξεις, οι οποίες μπορεί να μη σχετίζονται άμεσα με τη θρησκεία (π.χ., σχολαστικό πλύσιμο των χεριών ως πράξη εξαγνισμού από το αίσθημα της αμαρτίας). Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα μπορεί να αφορά τον ιδεοληπτικό φόβο της βεβήλωσης των θρησκευτικών εικόνων ή της εξύβρισης των Θείων Προσώπων ή του ιερέα την ώρα της Θείας Λειτουργίας και της πλήρους αποφυγής καταστάσεων που σχετίζονται με τη θρησκεία για τη διασφάλιση της μη τέλεσης των βλάσφημων πράξεων.
  3. Η τρίτη κατηγορία αφορά σκέψεις και ανησυχίες που αφορούν ζητήματα πίστης και ηθικής, οι οποίες μετεξελίσσονται σε ιδεοληψίες και σε καταναγκασμούς διαβεβαίωσης και καθησυχασμού. Ένα παράδειγμα μπορεί να αφορά ανησυχίες και ενοχές σχετικά με μια στάση που ένας πιστός μπορεί να υιοθετεί για ένα ηθικό ζήτημα, η οποία δε συμφωνεί με την απόλυτη θέση της Πίστης του σχετικά με το συγκεκριμένο ζήτημα. Για παράδειγμα, μπορεί κάποιος πιστός να νιώθει ότι σε κάποιες περιπτώσεις η έκτρωση δικαιολογείται ή να έχει σεξουαλική ζωή εκτός γάμου και ως εκ τούτου να βασανίζεται από έντονη αβεβαιότητα και ενοχές σχετικά με το αν είναι «αρκετά πιστός» και να αναζητά διαβεβαιώσεις από ιερωμένους ή/και τους οικείους του.
  4. Η τέταρτη κατηγορία αφορά ανησυχίες, αμφιβολίες και ενοχές σχετικά με το κατά πόσο κάποιος πιστός ακολουθεί απόλυτα τους κανόνες και τις εντολές που ορίζει η θρησκεία του ή αν είναι «αρκετά πιστός». Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι πάσχοντες αισθάνονται ότι επιθυμούν να ενεργούν σύμφωνα με τη θρησκεία τους, διακατέχονται όμως από έντονη αβεβαιότητα και ανησυχία μήπως δεν ακολουθούν απόλυτα όσα ορίζει η Πίστη τους.

Οι καταναγκασμοί που χαρακτηρίζουν τα άτομα με ΗΘ-ΙΨΔ μπορεί να είναι φανεροί, συχνά ωστόσο συνυπάρχουν και νοεροί καταναγκασμοί.

Οι συνήθεις φανεροί καταναγκασμοί  στην ΗΘ-ΙΨΔ περιλαμβάνουν:

  • Συχνή εξομολόγηση για τυχόν αμαρτωλές πράξεις ή συμπεριφορές
  • Αναζήτηση διαβεβαίωσης από ιερωμένους ή/και οικεία πρόσωπα
  • Επαναλαμβανόμενες τελετουργίες κάθαρσης και εξαγνισμού
  • Πράξεις αυτοθυσίας
  • Αποφυγή χώρων και καταστάσεων λατρείας (π.χ., της Θείας Λειτουργίας ή του Εσπερινού), οι οποίες ενεργοποιούν ή/και επιδεινώνουν τις ιδεοληψίες που σχετίζονται με θέματα ηθικής ή θρησκείας στους πάσχοντες με ΗΘ-ΙΨΔ.

 Οι συνήθεις νοεροί καταναγκασμοί στην ΗΘ-ΙΨΔ περιλαμβάνουν:

  • Υπερβολική προσευχή, συχνά με τελετουργικό τρόπο
  • Νοερή επανάληψη ιερών εικόνων ή φράσεων από ιερά Κείμενα
  • Νοερή επανάληψη ιερών φράσεων ή αποσπασμάτων (π.χ., Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησον με τον αμαρτωλό).

Πώς διαχωρίζεται η ΗΘ-ΙΨΔ από τις υγιείς θρησκευτικές πρακτικές;

Σε ορισμένες περιπτώσεις είναι αρκετά δύσκολο να γίνει διάκριση ανάμεσα στην ΗΘ-ΙΨΔ και στις υγιείς θρησκευτικές πρακτικές, ειδικά επειδή τα θέματα στα οποία επικεντρώνονται οι πάσχοντες με ΗΘ-ΙΨΔ έχουν συχνά κάποια βάση στις συμβατικές θρησκευτικές πεποιθήσεις και πρακτικές. Επιπλέον, ορισμένα μέλη της θρησκευτικής κοινότητας των πασχόντων άθελά τους μπορεί να ενθαρρύνουν την ΗΘ-ΙΨΔ, θεωρώντας την λανθασμένα απλώς ως υπερβολική (αλλά αβλαβή) θρησκευτική ευλάβεια. Ωστόσο, σύμφωνα με τους Abramowitz & Jacoby (2014) χαρακτηριστικό των πασχόντων με ΗΘ-ΙΨΔ είναι ότι εστιάζουν υπερβολικά σε μια συγκριτικά ασήμαντη και επουσιώδη πτυχή της θρησκείας τους, ενώ ταυτόχρονα παραβλέπουν ή αγνοούν πιο θεμελιώδεις κανόνες και πρακτικές της θρησκείας τους. Μπορεί, για παράδειγμα, από τον ακραίο φόβο της τιμωρίας από τον Θεό σε περίπτωση που ενεργοποιηθούν «βρόμικες» σκέψεις στη διάρκεια της προσευχής ή της Θείας Λειτουργίας, οι πάσχοντες να αποφεύγουν να εμπλέκονται σε κάθε είδους θρησκευτική πρακτική, γεγονός που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τα θρησκευτικά τους πιστεύω.

Οι υγιείς  θρησκευτικές πρακτικές, από την άλλη πλευρά, χαρακτηρίζονται γενικά από μία πιο ήπια και πιο ευέλικτη προσέγγιση σε ό,τι αφορά τα περισσότερα ζητήματα θρησκευτικής πίστης και πρακτικής, θεωρώντας την απόλυτη τήρησή τους ιδανική παρά επιτακτική και απαραίτητη για την αποφυγή της ενοχής και της τιμωρίας από τον Θεό, όπως συμβαίνει στην ΗΘ-ΙΨΔ. Ο βαθμός δυσφορίας που χαρακτηρίζει τις θρησκευτικές πρακτικές των πασχόντων αποτελεί μια ακόμη ένδειξη για ΗΘ-ΙΨΔ. Ενώ, επομένως, οι υγιείς  θρησκευτικές πρακτικές συνδέονται συνήθως με θετικά συναισθήματα, στην ΗΘ-ΙΨΔ επικρατεί ο  φόβος της τιμωρίας και οι ενοχές.

Πώς αντιμετωπίζεται η ΗΘ-ΙΨΔ;

Η Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία, και ειδικότερα η Έκθεση με Παρεμπόδιση Αντίδρασης (ΕμΠΑ), είναι η ψυχοθεραπεία εκλογής για την ΗΘ-ΙΨΔ, όπως και για κάθε άλλη μορφή της διαταραχής, σε συνδυασμό ή όχι με φαρμακευτική αγωγή.  Η αντιμετώπιση της ΗΘ-ΙΨΔ μπορεί, επίσης, ανάλογα με τις προτιμήσεις και τις ανάγκες του πάσχοντα, να περιλαμβάνει συμβουλευτική από θρησκευτικά πρόσωπα που προέρχονται από τη θρησκευτική κοινότητα  του πάσχοντα, τα οποία βοηθούν στην αποσαφήνιση θρησκευτικών ζητημάτων σχετικά με ένα συγκεκριμένο θέμα που απασχολεί έναν πάσχοντα με ΗΘ-ΙΨΔ.

Προειδοποίηση: Το άρθρο περιλαμβάνει πληροφορίες οι οποίες δυνητικά μπορεί να ενεργοποιήσουν ή να επιδεινώσουν ιδεοληψίες με παιδοφιλικό περιεχόμενο

Επιστημονική επιμέλεια: Γκόλφω Λιαμάκη                                         

Φανταστείτε ότι περνάτε μπροστά από το προαύλιο ενός δημοτικού σχολείου. Ρίχνετε μια ματιά στα παιδιά και, εντελώς ξαφνικά, περνά από το μυαλό σας μια σκέψη: «Κοίταξα εκείνα τα παιδιά με περίεργο τρόπο»; Αμέσως το μυαλό σας αρχίζει να αμφιβάλλει και να αναλύει αν η ματιά σας ήταν περίεργη και εσείς κατακλύζεστε από τρόμο: «Γιατί κοίταζα τα παιδιά»; «Οι άλλοι άνθρωποι το κάνουν αυτό»; «Με διέγειρε κάποιο παιδί»; «Τι πάει λάθος με μένα»; «Έκανα κάτι που δεν έπρεπε»; «Είμαι παιδόφιλος ή θα γίνω παιδόφιλος»; «Γιατί κάνω αυτές τις σκέψεις»;

Φανταστείτε  ότι περνάτε και πάλι μπροστά από το προαύλιο.  Αυτή τη φορά είναι πιθανό να είστε σε μεγάλη επιφυλακή και να έχετε πλήρη επίγνωση των σκέψεών σας. Συνειδητοποιείτε ότι αποφεύγετε την οπτική επαφή με τους άλλους ανθρώπους. Ελέγχετε τα χέρια σας για να βεβαιωθείτε ότι δεν θα αγγίξουν κατά λάθος ένα παιδί με ακατάλληλο τρόπο και είστε σε επαγρύπνηση και σε πανικό σε περίπτωση που σας έρθουν περίεργες σκέψεις για τα παιδιά. Μπορεί ακόμα και να σκανάρετε τη γεννητική σας περιοχή για τυχόν σημάδια σεξουαλικής διέγερσης. Ανησυχείτε ότι οι άλλοι σάς κοιτάνε, και μπορεί ακόμα και να αρχίσετε να αναρωτιέστε τι έχετε κάνει. Νιώθετε ότι η μόνη σας διέξοδος είναι να φύγετε μακριά για να προστατεύσετε αυτά τα παιδιά. Μπορεί να αισθάνεστε ότι είστε τέρας και κακός άνθρωπος, εφόσον σας έρχονται τέτοιες σκέψεις στο μυαλό. Αυτό που ενδεχομένως δεν συνειδητοποιείτε είναι ότι μπορεί να πάσχετε από έναν πολύ συχνό τύπο της Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής (ΙΨΔ), τον τύπο που σχετίζεται με Παιδοφιλικό περιεχόμενο (Π-ΙΨΔ).

Το να βιώνετε τέτοιες ιδεοληπτικές σκέψεις-ταμπού, όπως ονομάζονται γιατί αφορούν κοινωνικά μη αποδεκτά θέματα, είναι μία από τις πιο συχνές, αλλά λιγότερο γνωστές, μορφές της ΙΨΔ. Σε αυτή τη μορφή της διαταραχής, στους πάσχοντες επικρατεί ο ιδεοληπτικός φόβος μήπως είναι παιδόφιλοι ενώ συνήθως έχουν ελάχιστους ή καθόλου φανερούς καταναγκασμούς. Αντίθετα, οι  καταναγκασμοί τους είναι συνήθως νοεροί, με την έννοια ότι συμβαίνουν αποκλειστικά στο μυαλό τους και δεν είναι ορατοί σε τρίτους. Κάποιες φορές, ο τύπος αυτός αναφέρεται και ως «Καθαρά Ιδεοληπτική ΙΨΔ» («Purely Obsessional OCD» ή «Pure–O»), επειδή στο παρελθόν θεωρούσαμε λανθασμένα ότι οτιδήποτε είναι νοερό είναι ιδεοληψία ενώ οτιδήποτε μπορεί να γίνει ορατό σε τρίτους είναι καταναγκασμός. Πλέον αναγνωρίζουμε ότι αυτό που διαχωρίζει μια ιδεοληψία από έναν καταναγκασμό είναι ότι οι ιδεοληψίες προκαλούν άγχος και είναι ακούσιες, ενώ οι καταναγκασμοί είναι εκούσιοι και σκόπιμοι και στοχεύουν στην προσπάθεια του ατόμου να μειώσει το άγχος που του προκαλούν οι ιδεοληψίες. Επομένως, ακόμα και σε αυτόν τον τύπο της διαταραχής, υπάρχουν καταναγκασμοί, είναι όμως στην πλειοψηφία τους νοεροί. Ενδεικτικά αναφέρονται οι εξής νοεροί καταναγκασμοί: νοερός έλεγχος των σκέψεων και των αισθήσεων και των συναισθημάτων, νοερή αντικατάσταση των ιδεοληπτικών σκέψεων ή εικόνων με κοινωνικά αποδεκτές σκέψεις ή εικόνες,  καταναγκαστική προσευχή ή αποφυγή των ιδεοληπτικών σκέψεων.  

Στη γενική κατηγόρια της «Καθαρά Ιδεοληπτικής ΙΨΔ»,  η οποία περιλαμβάνει την μορφή με Παιδοφιλικό Περιεχόμενο  (Π-ΙΨΔ), συγκαταλέγονται και άλλες μορφές της διαταραχής, όπως αυτή που εστιάζει στον σεξουαλικό προσανατολισμό, την αιμομιξία, ή την κτηνοβασία. Έτσι ένα άτομο με Π-ΙΨΔ μπορεί να βιώνει εκτός από ιδεοληψίες με παιδοφιλικό περιεχόμενο, ιδεοληψίες οποιουδήποτε κοινωνικά μη-αποδεκτού περιεχομένου, όπως για παράδειγμα: «Αν ελκύομαι από ένα παιδί του ίδιου φύλου, τότε μήπως αυτό σημαίνει ότι είμαι ομοφυλόφιλος και ότι δεν θα πρέπει να κάνω οικογένεια;».

Η Αμερικάνικη Ψυχιατρική Εταιρεία ορίζει την Παιδοφιλία ως «επαναλαμβανόμενες και έντονες σεξουαλικά διεγερτικές φαντασιώσεις, σεξουαλικές παρορμήσεις ή συμπεριφορές που αφορούν σεξουαλική δραστηριότητα με παιδί ή παιδιά πριν από την εφηβεία» (APA, 2013). Η Παιδοφιλία δεν έχει καμία απολύτως σχέση με την Π-ΙΨΔ. Ωστόσο παρόλο που η διάκριση ανάμεσα στην Παιδοφιλία και την Π-ΙΨΔ είναι σαφής, τα άτομα που πάσχουν από Π-ΙΨΔ νιώθουν πεπεισμένα ότι  ανήκουν στην κατηγορία των αληθινών παιδόφιλων, και όχι στην κατηγορία των ατόμων που πάσχουν από Π-ΙΨΔ, και ότι ο θεραπευτής τους είτε δεν κατανοεί  πραγματικά τι συμβαίνει ή κάνει λάθος. Η πραγματικότητα ωστόσο είναι πολύ διαφορετική: Ένα άτομο που πάσχει από Π-ΙΨΔ δεν είναι περισσότερο πιθανό να είναι παιδόφιλος από ένα άτομο που δεν πάσχει από Π-ΙΨΔ. Η Π-ΙΨΔ είναι μία ψυχική διαταραχή που σχετίζεται με το άγχος και  την αβεβαιότητα και όχι μία διαταραχή η οποία σχετίζεται με τις σεξουαλικές παρορμήσεις και τη σεξουαλική συμπεριφορά.

Από όλες τις μορφές που μπορεί να πάρει η ΙΨΔ , η Π-ΙΨΔ προκαλεί ίσως την περισσότερη ντροπή, ενοχή και αποστροφή προς τον εαυτό. Τα άτομα με Π-ΙΨΔ βλέπουν τον εαυτό τους ως αποκρουστικό και απαίσιο άτομο και διστάζουν να περιγράψουν ακόμη και στον ειδικό ψυχικής υγείας αυτά που βιώνουν. Πριν αρχίσουν να μιλάνε για τις ιδεοληψίες τους, συνήθως κάνουν ερωτήσεις σχετικά με το απόρρητο ή αναφέρουν προηγούμενες εμπειρίες τους σχετικά με την αντιμετώπιση της ΙΨΔ. Προειδοποιούν τον ειδικό ότι αυτό που θα ακούσει είναι αποτρόπαιο. Δυστυχώς, ωστόσο, δεν υπάρχει επαρκής κατανόηση της Π-ΙΨΔ ενώ υπάρχουν ειδικοί ψυχικής υγείας που δεν αναγνωρίζουν την Π-ΙΨΔ και την ταυτίζουν λανθασμένα με την Παιδοφιλία.

 

Πώς εκδηλώνεται η Π-ΙΨΔ;

Ένα άτομο με Π-ΙΨΔ βιώνει ακούσιες επαναλαμβανόμενες και επίμονες σκέψεις ή εικόνες με παιδοφιλικό περιεχόμενο, οι οποίες του προκαλούν τρομακτικό άγχος. Αυτές οι σκέψεις μάλιστα μπορεί συχνά να συγχέονται λανθασμένα με πραγματικές αναμνήσεις, δημιουργώντας στον πάσχοντα έντονη αβεβαιότητα και αίσθημα επικείμενου κινδύνου. Οι σκέψεις αυτές μπορεί να εστιάζουν είτε σε παρελθοντική, είτε στην τωρινή ή τη μελλοντική συμπεριφορά του ατόμου.

Παρακάτω αναφέρονται κάποιες συνήθεις ιδεοληπτικές σκέψεις εστιασμένες στο παρελθόν:

  • «Έκανα ποτέ κάποια ανώμαλη σεξουαλική πράξη, όταν ήμουν μικρότερος/η;»
  • «Έκανα πρόσφατα κάποια ανώμαλη σεξουαλική πράξη;»
  • «Έχω αισθανθεί ποτέ έλξη για ένα παιδί ή έναν έφηβο;»
  • «Έχω ποτέ παρενοχλήσει σεξουαλικά κάποιον;»
  • «Έχω ποτέ πατήσει κατά λάθος σε σύνδεσμο για παιδικό πορνό;»
  • «Ξέρει κάποιος από το παρελθόν μου κάτι που να υποδεικνύει ότι είμαι παιδόφιλος;»

Ιδεοληπτικές σκέψεις εστιασμένες στο παρόν μπορεί να είναι οι παρακάτω:

  • «Μήπως ελκύομαι από αυτό το 10χρονο παιδί που παίζει απέναντί μου;»
  • «Μήπως μόλις κοίταξα πονηρά αυτό το 13χρονο κορίτσι;»
  • «Μήπως με παρατήρησε μόλις κάποιος να κάνω κάτι παράξενο;»
  • «Μήπως πρέπει να καθίσω στην άλλη πλευρά του τρένου, μακριά από αυτό το 6χρονο αγόρι, για να μην το χαϊδέψω παρορμητικά;»
  • «Μήπως με διεγείρει σεξουαλικά αυτό το μικρό κορίτσι στην τηλεόραση;»

Ιδεοληπτικές σκέψεις εστιασμένες στο μέλλον μπορεί να είναι οι παρακάτω:

  • «Πώς μπορώ να ξέρω ότι δεν θα κάνω ποτέ μια παιδοφιλική πράξη;»
  • «Τι θα γίνει αν έρθει μια μέρα που νιώσω πράγματι σεξουαλική έλξη για παιδιά;»
  • «Ποιος είναι ο σωστός τρόπος να κρατήσω/ αγκαλιάσω/ αλλάξω ένα παιδί;»
  • «Μήπως θα παρενοχλήσω σεξουαλικά τα παιδιά μου, όταν αποκτήσω δικά μου παιδιά;»

Για να βρουν (προσωρινή) διαβεβαίωση και διασφάλιση για το ότι δεν ισχύουν οι παραπάνω ιδεοληπτικοί φόβοι, οι πάσχοντες με Π-ΙΨΔ αισθάνονται αναγκασμένοι να ελέγχουν διαρκώς τις σκέψεις, τα συναισθήματα, τις συμπεριφορές και τη σεξουαλική τους διέγερση, όταν βρίσκονται κοντά σε ενήλικες ή παιδιά. Παρατηρούν λοιπόν και σκανάρουν συνεχώς τις σεξουαλικές τους αντιδράσεις. Η προσοχή τους είναι συνεχώς στραμμένη στην παρουσία τυχόν σεξουαλικής διέγερσης (π.χ., παρουσία στύσης ή κολπικής λίπανσης), ενώ οποιαδήποτε ασήμαντη αντίδραση στη γεννητική περιοχή ερμηνεύεται λανθασμένα ως επιβεβαίωση ότι πράγματι διεγείρονται σεξουαλικά από τα παιδιά, πείθοντάς τους εσφαλμένα ότι είναι παιδόφιλοι. Η αναζήτηση διαβεβαίωσης και καθησυχασμού από το οικείο τους περιβάλλον ή από το διαδίκτυο είναι επίσης συχνή στα άτομα με αυτή τη μορφή. Συχνές αναζητήσεις στο διαδίκτυο περιλαμβάνουν την αναζήτηση διαβόητων παιδόφιλων και τη σύγκρισή τους με τους ίδιους, ή την αναζήτηση νομικών πληροφοριών προκειμένου να προετοιμαστούν για τις συνέπειες που ανησυχούν ότι θα επέλθουν από στιγμή σε στιγμή. Επιπλέον, τα άτομα με αυτή τη μορφή ξοδεύουν πάρα πολύ χρόνο και ενέργεια κάνοντας νοερή ανασκόπηση αναδρομικά της συμπεριφοράς και των πράξεών τους, προκειμένου να διασφαλίσουν ότι δεν έχουν διαπράξει κάποια απρεπή πράξη εις βάρος κάποιου παιδιού. Επιπλέον, η αποφυγή παιδιών σε πάρκα ή σε παιδικές χαρές ή σε σχολεία χαρακτηρίζει τα άτομα με Π-ΙΨΔ, στην προσπάθειά τους να διασφαλίσουν ότι οι ιδεοληπτικές τους σκέψεις ή εικόνες δεν θα έρθουν στην επιφάνεια ή δεν θα πραγματοποιήσουν τους φόβους τους. Κάποια από αυτά τα άτομα επιλέγουν να μην αποκτήσουν δικά τους παιδιά, με σκοπό να περιορίσουν τον κίνδυνο, στον οποίο νιώθουν ότι θα εξέθεταν τα δικά τους παιδιά.

Όλες οι παραπάνω συμπεριφορές ανήκουν στην κατηγορία των καταναγκασμών και, αν και προσφέρουν στον πάσχοντα παροδική ανακούφιση από το μαρτύριο της αβεβαιότητας και τη δυσφορία που του προκαλούν οι ιδεοληπτικοί του φόβοι, στην πραγματικότητα οι συμπεριφορές αυτές ευθύνονται για το γεγονός ότι το άτομο παραμένει εγκλωβισμένο στη διαταραχή, καθώς δεν του επιτρέπουν να λάβει την απαραίτητη ανατροφοδότηση από την εμπειρία του, προκειμένου να νιώσει εμπιστοσύνη στον εαυτό του και ασφάλεια.

 

Πώς αντιμετωπίζεται η Π-ΙΨΔ;

Η ψυχολογική θεραπεία της Π-ΙΨΔ είναι η θεραπεία συμπεριφοράς. Συγκεκριμένα, η μορφή αυτή της διαταραχής αντιμετωπίζεται όπως οποιαδήποτε άλλη μορφή, μέσω της θεραπείας συμπεριφοράς με τη μέθοδο της σταδιακής Έκθεσης και της Παρεμπόδισης των καταναγκασμών και της αποφυγής. Με αυτήν την μέθοδο, το άτομο μαθαίνει να έρχεται σταδιακά αντιμέτωπο με καταστάσεις, οι οποίες του προκαλούν το αίσθημα της αβεβαιότητας και ιδεοληπτικές σκέψεις ή εικόνες με παιδοφιλικό περιεχόμενο (π.χ., φωτογραφίες παιδιών, ταινίες με σχετικό περιεχόμενο παιδικές χαρές, σχολεία), ενώ ταυτόχρονα μαθαίνει να παρεμποδίζει τους καταναγκασμούς του και να περιορίζει την αποφυγή του. Στη διάρκεια της Έκθεσης, η οποία είναι συστηματική και επαναλαμβανόμενη, το άτομο μαθαίνει να παραμένει με τον φόβο που του προκαλεί η παρουσία των ιδεοληπτικών του σκέψεων ή εικόνων όση ώρα χρειάζεται μέχρι ο φόβος του να μειωθεί από μόνος του χωρίς την εκτέλεση κάποιου καταναγκασμού. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στην ανίχνευση και την παρεμπόδιση όλων των νοερών και δύσκολα ανιχνεύσιμων καταναγκασμών που χαρακτηρίζουν αυτή τη μορφή της διαταραχής.  Μέσω αυτής της μεθόδου, το άτομο μαθαίνει να διαχειρίζεται το γεγονός της αβεβαιότητας βιωματικά, ενώ με την ανατροφοδότηση που λαμβάνει από την εμπειρία του σταδιακά αισθάνεται εμπιστοσύνη προς τον εαυτό του και ασφαλής για τους άλλους.

 

Σημείωση: Το άρθρο βασίστηκε σε ελεύθερη απόδοση της δημοσίευσης του Jordan Levy, PhD, στο OCD Newsletter

Μετάφραση: Ειρήνη Τσαλαφούτα