Η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή είναι μία ιδιαίτερα ετερογενής διαταραχή σε ό,τι αφορά τις μορφές και το περιεχόμενο που μπορούν να πάρουν οι ιδεοληψίες των ατόμων που πάσχουν από αυτήν. Μια μορφή της, ιδιαίτερα βασανιστική, είναι και αυτή των Βίαιων ή/και Σεξουαλικών Ιδεοληψιών και του Φόβου Πρόκλησης Βλάβης. Τα άτομα με τη μορφή αυτή βασανίζονται από ανεπιθύμητες και επαναλαμβανόμενες ιδεοληψίες  (σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις) βίαιου, επιθετικού ή/και σεξουαλικά αποτρόπαιου περιεχομένου, οι οποίες επιμένουν και τους προκαλούν έντονη δυσφορία και πανικό. Μπορεί, για παράδειγμα, να βασανίζονται από σκέψεις και αμφιβολίες ότι μπορεί να μαχαιρώσουν ή να κάψουν τον σύντροφο ή το παιδί τους ή ακόμη και να βάλουν στον φούρνο το νεογέννητό τους.  Οι ιδεοληψίες αυτές βιώνονται ως ιδιαιτέρως βασανιστικές. Παρά το γεγονός ότι το άτομο προσπαθεί απεγνωσμένα να απαλλαγεί από αυτές, αυτές επιμένουν και μάλιστα με το πέρασμα του χρόνου πολλαπλασιάζονται. Αποτέλεσμα είναι τα άτομα αυτά να φοβούνται ότι είναι επικίνδυνα και να ανησυχούν ότι μπορεί να χάσουν τον έλεγχο της συμπεριφοράς τους και να κάνουν πράξη όσα σκέφτονται, άθελά τους ή ακόμη και σκόπιμα. Εξαιτίας αυτού του φόβου τους, παίρνουν συνεχώς περισσότερα μέτρα  προφύλαξης και αποφεύγουν καταστάσεις, προκειμένου να αποκλείσουν κάθε ενδεχόμενο να κάνουν πράξη όσα σκέφτονται και φοβούνται.

Ο 20χρονος Ανδρέας, για παράδειγμα, εδώ και 9 μήνες από τότε που εκδηλώθηκε η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή, δεν χρησιμοποιεί κανένα αιχμηρό αντικείμενο όταν βρίσκεται στον ίδιο χώρο με τους γονείς του και το βράδυ κλειδώνει την πόρτα του δωματίου του, από φόβο μήπως στη διάρκεια της νύχτας ενώ οι γονείς του κοιμούνται, χάσει τον έλεγχο και τους μαχαιρώσει. Η 37χρονη Ελένη μαγειρεύει πάντα μόνη της και κλειδώνει σε ντουλάπι τα καθαριστικά από φόβο μήπως ρίξει κάποιο από αυτά στο φαγητό του συζύγου της και τον δηλητηριάσει. Συχνά στη διάρκεια της μέρας κατακλύζεται από ιδεοληπτικές εικόνες, στις οποίες καρφώνει το μαχαίρι στον λαιμό του συζύγου της. Η Ελένη δεν χρησιμοποιεί ποτέ μαχαίρι εάν υπάρχει κάποιος άλλος στον ίδιο χώρο. Ο 30χρονος Άγγελος εδώ και έναν χρόνο αποφεύγει να μένει μόνος του στο σπίτι από φόβο μήπως χάσει τον έλεγχο και δώσει τέλος στη ζωή του, ενώ δεν το θέλει. Για τον Ανδρέα, τον  Άγγελο και την Ελένη οι ιδεοληπτικές αυτές σκέψεις και εικόνες έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τον χαρακτήρα και τις αξίες τους ως άνθρωποι. Το γεγονός όμως ότι έχουν τέτοιου περιεχομένου σκέψεις, μαζί με το γεγονός ότι δεν μπορούν να πάψουν να τις σκέφτονται, τους δημιουργεί έντονο αίσθημα φόβου και άμεσου κινδύνου, καθώς αδυνατούν να διασφαλίσουν στο απόλυτο ότι δεν θα κάνουν πράξη όσα δεν θέλουν και φοβούνται. Φοβούνται λοιπόν και βλέπουν τον εαυτό τους ως άτομο εν δυνάμει επικίνδυνο. Για τον λόγο αυτό αποφεύγουν πολλές καταστάσεις, στις οποίες, δοθείσης αφορμής, φοβούνται ότι θα είχαν την ευκαιρία να γίνουν επικίνδυνα και να βλάψουν τους άλλους ή τον ίδιο τους τον εαυτό.

Ποια είναι όμως η πραγματικότητα; Ποια είναι δηλαδή η επικινδυνότητα των ατόμων με Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή με βίαιου ή/και σεξουαλικού περιεχομένου ιδεοληψίες για τον εαυτό τους και τους άλλους; Για να απαντήσουμε σε αυτή την ερώτηση θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας δύο ειδών κινδύνους: τον πρωτογενή και τον δευτερογενή κίνδυνο.

Ο πρωτογενής κίνδυνος είναι αυτός που απορρέει άμεσα από το περιεχόμενο μιας ιδεοληπτικής σκέψης, εικόνας ή παρόρμησης. Αφορά δηλαδή το εάν ή όχι το άτομο με αυτή τη μορφή της διαταραχής είναι πιθανόν να κάνει πράξη μία βίαιη ιδεοληπτική του σκέψη ή εικόνα ή να δράσει παρορμητικά εξαιτίας της (για παράδειγμα, να έρθει σε σεξουαλική επαφή με κάποιο ανήλικο άτομο ή να κάνει απόπειρα να δώσει τέλος στην ζωή του).  Τέτοιος κίνδυνος είναι, στην πραγματικότητα, ανυπόστατος καθώς ποτέ κάποιο άτομο με αυτή τη μορφή της διαταραχής (αλλά και με οποιαδήποτε άλλη μορφή της) δεν έκανε πράξη το περιεχόμενο των ιδεοληψιών του! Εξ ορισμού, τέτοιου περιεχομένου ιδεοληπτικές σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις βιώνονται ως ανεπιθύμητες, απεχθείς και δυστονικές, έρχονται δηλαδή σε πλήρη αντίθεση με τον χαρακτήρα του ατόμου που τις βιώνει. Ως εκ τούτου, η πιθανότητα να τις κάνει πράξη είναι στην πραγματικότητα ίση με την πιθανότητα που έχει ένα άτομο που πάσχει από υψοφοβία να πηδήξει από ένα ψηλό κτίριο!  Στην ουσία, επομένως, οι βίαιες ή/και σεξουαλικές ιδεοληπτικές σκέψεις δεν είναι τίποτε άλλο από φόβοι ή/και καταστάσεις που το άτομο δεν θα ήθελε με τίποτα να συμβούν. Ένα άτομο με Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή δεν είναι επομένως πιο πιθανόν να γίνει επικίνδυνο προς τους άλλους ή τον εαυτό του (ή δεν αποκλείεται ακόμη να είναι και λιγότερο πιθανόν να γίνει επικίνδυνο σε σχέση με ένα άτομο που δεν πάσχει από τη διαταραχή).

Ο δευτερογενής κίνδυνος αφορά τις ακούσιες συνέπειες, οι οποίες προκύπτουν ως αποτέλεσμα της προσπάθειας του ατόμου με τη διαταραχή να αποφύγει τις καταστάσεις εκείνες που του προκαλούν άγχος και φόβο. Τέτοιου είδους  δευτερογενείς κίνδυνοι είναι βάσιμοι, υπαρκτοί και συχνά σοβαροί. Για παράδειγμα, η 40χρονη Μαρία με μικροβιοφοβία, θέτει καθημερινά την υγεία της σε σοβαρό κίνδυνο καθώς κάνει μπάνιο για πολλή ώρα χρησιμοποιώντας ένα σκεύασμα με ισχυρή απολυμαντική δράση, το οποίο χρησιμοποιείται για απολύμανση σε χειρουργεία! Ο 23χρονος Αλέξανδρος κάνει τελετουργίες σε επικίνδυνα σημεία στην άκρη πεζοδρομίων δρόμων μεγάλης κυκλοφορίας εκθέτοντας την σωματική του ακεραιότητα αλλά και τη ζωή σε σοβαρό κίνδυνο. Η 20χρονη Άννα πίνει ελάχιστη ποσότητα νερού την ημέρα προκειμένου να αναβάλει τις πολύωρες τελετουργίες στις οποίες υποβάλει τον εαυτό της στη διάρκεια της ούρησης. Το ίδιο κάνει και ο 33χρονος Γιώργος με μικροβιοφοβία, ο οποίος περιορίζει σημαντικά την ποσότητα του φαγητού και του νερού που πίνει προκειμένου να μην χρειαστεί να πάει σε τουαλέτα εκτός σπιτιού. Οι δευτερογενείς κίνδυνοι μπορεί επίσης να είναι συχνά αδιόρατοι και δυσδιάκριτοι. Για παράδειγμα, η 36χρονη Έφη είναι τόσο τρομοκρατημένη με τις ιδεοληπτικές σκέψεις και εικόνες παιδόφιλου περιεχομένου που τη βασανίζουν από τη γέννηση της κόρης της, που αποφεύγει να ξοδεύει χρόνο μαζί της και να τη φροντίζει, στερώντας της έτσι τη δυνατότητα να δημιουργήσει έναν ισχυρό και ασφαλή συναισθηματικό δεσμό με τη μητέρα της.

Τα άτομα με Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή μπορεί ωστόσο κάποιες φορές να γίνουν επιθετικά. Όταν αυτό συμβαίνει δεν οφείλεται στις βίαιου περιεχομένου ιδεοληπτικές τους σκέψεις ή εικόνες, αλλά συμβαίνει κυρίως όταν κάποιος από την οικογένεια είτε σκόπιμα είτε άθελά του διακόψει ή εμποδίσει την εκτέλεση των καταναγκαστικών τους πράξεων ή όταν κάποιος παραβεί τους «κανόνες» της διαταραχής. Σε τέτοιες περιπτώσεις ένα άτομο με τη διαταραχή μπορεί να συμπεριφερθεί επιθετικά ή απειλητικά προς άλλα μέλη της οικογένειά του ή προς τους ειδικούς. Για παράδειγμα, ο 17χρονος Γιώργος γίνεται φραστικά επιθετικός όταν κάποιος «μολύνει» αντικείμενα στο δωμάτιό του ακουμπώντας τα ή όταν κάποιος πει μια «απαγορευμένη» λέξη παρουσία του. Αυτό συμβαίνει πιο συχνά στις περιπτώσεις των παιδιών και των εφήβων, επειδή στις περιπτώσεις αυτές οι γονείς συνήθως εμπλέκονται αρκετά στις ρουτίνες και τις τελετουργίες της διαταραχής και αυτό οδηγεί συχνά σε εντάσεις και προστριβές ανάμεσα στα μέλη μιας οικογένειας.

Η πλειοψηφία των ατόμων με αυτή τη μορφή της διαταραχής, όπως είναι αναμενόμενο, δεν μοιράζονται αυτές τις σκέψεις τους με άλλους, ακριβώς εξαιτίας του ότι ντρέπονται και ανησυχούν για το τι μπορεί να σημαίνουν και για το τι οι άλλοι θα σκεφτούν όταν τις ακούσουν. Η οικογένεια, οι φίλοι ή οι συνάδελφοι τους που δε γνωρίζουν τη διαταραχή είναι εύλογο να ανησυχήσουν ή τουλάχιστον να προβληματιστούν όταν ακούσουν τις σκέψεις τους. Δυστυχώς όμως ακόμη και ειδικοί ψυχικής υγείας μπορεί λανθασμένα να θεωρήσουν τα άτομα αυτά επικίνδυνα και να τα υποβάλλουν σε αχρείαστες και μακροσκελείς αξιολογήσεις επικινδυνότητας, οι οποίες τα οδηγούν σε απόγνωση και επιδεινώνουν την ήδη επιβαρυμένη ψυχική τους υγεία,  βαθαίνοντας με αυτόν τον τρόπο και τη δυσπιστία τους προς τους ειδικούς ψυχικής υγείας. Αυτό συμβαίνει εξαιτίας του ότι κάποιοι επαγγελματίες ψυχικής υγείας δεν γνωρίζουν επαρκώς τη διαταραχή. Χαρακτηριστική είναι η ατυχής περίπτωση του 28χρονου Γιάννη με Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή, ο οποίος βασανιζόταν από την ιδεοληπτική αμφιβολία ότι μπορεί να είναι παιδόφιλος. Ο Γιάννης ένιωθε πανικό στην ιδέα ότι μπορεί να νιώσει σεξουαλική διέγερση εάν ο ανιψιός του καθίσει στα γόνατά του και απέφευγε να έρχεται σε σωματική επαφή μαζί του. Όταν ο ανιψιός του καθόταν στα γόνατά του, ο Γιάννης έντρομος πήγαινε στην τουαλέτα για να δει εάν πράγματι είχε στύση. Όταν ζήτησε τη βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας, ο ειδικός μη γνωρίζοντας επαρκώς τη διαταραχή και επηρεαζόμενος από την ιδεοληπτική αμφιβολία του Γιάννη για ένα τόσο ευαίσθητο ζήτημα, ζήτησε αξιολόγηση επικινδυνότητας για τον Γιάννη και ταυτόχρονα ενημέρωσε την οικογένειά του. Αποτέλεσμα αυτού ήταν να επιδεινωθεί η ψυχική υγεία του Γιάννη και να ενισχυθεί η ιδεοληπτική του αμφιβολία, αφού ο χειρότερός του φόβος ότι μπορεί να αποτελεί κίνδυνο για τα παιδιά φαινόταν τώρα να επαληθεύεται, ενώ η ζημιά που προκλήθηκε στην υπόληψή του ήταν βαριά και ανυπολόγιστη!

Στην πραγματικότητα, τα άτομα με αυτή τη μορφή της διαταραχής δεν είναι αναγκαίο να παίρνουν κανένα μέτρο προφύλαξης ούτε να αποφεύγουν καταστάσεις με σκοπό να διασφαλίσουν ότι δεν θα κάνουν πράξη όσα σκέφτονται. Τα μέτρα προφύλαξης που παίρνουν και οι καταστάσεις που αποφεύγουν, εκτός από το ότι είναι αχρείαστα, το σημαντικότερο είναι ότι ενισχύουν τον ιδεοληπτικό τους φόβο ότι είναι άτομα επικίνδυνα, γεγονός αβάσιμο. Μέσω της ψυχολογικής θεραπείας για την Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή τα άτομα με αυτή τη μορφή της διαταραχής ενθαρρύνονται και εξασκούνται να έρχονται σε επαφή με όλες τις καταστάσεις που αποφεύγουν, ενώ ταυτόχρονα σταδιακά μαθαίνουν να μην παίρνουν κανένα μέτρο προφύλαξης. Για παράδειγμα, η 36χρονη Έφη με τον ιδεοληπτικό φόβο παιδοφιλίας έμαθε να μένει μόνη και να φροντίζει την ατομική υγιεινή της δίχρονης κόρη της. Η 37χρονη Ελένη έμαθε να μαγειρεύει παρουσία άλλων και να μην κλειδώνει τα καθαριστικά σε ντουλάπι. Ο 20χρονος Ανδρέας έμαθε να χρησιμοποιεί μαχαίρι όταν τρώει μαζί με τους γονείς του και να μην κλειδώνει την πόρτα του δωματίου του τη νύχτα, ενώ ο 30χρονος Άγγελος κατάφερε να μένει μόνος στο σπίτι του.

0 σχόλια

Αφήστε ένα σχόλιο

Θέλετε να συμμετάσχετε στη συζήτηση;
Μη διστάσετε να συμβάλλετε!

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *